Ai Trả Giá Cho Những Thông Tin Sai Sự Thật?

Hôm kia báo TN lên hẳn 1 bài để ông chủ quán có món cà phê Phượng Hoàng Lửa giá 249.000/ly đang bị ném đá trên mạng xã hội, giải thích (hay minh oan cũng được) nguyên liệu, phương pháp và thời gian để pha chế món cà phê trứ danh, bài báo kèm hẳn một clip quay cảnh ông đang pha chế những ly cà phê “có một không hai” này. 

Bỏ qua khía cạnh, đây là một bài PR xử lý khủng hoảng truyền thông của ông chủ quán (chắc cũng tốn vài chục triệu) thì thấy rõ, để chuẩn bị món cà phê này đòi hỏi ít nhiều công phu và một công thức trộn các loại nguyên liệu tinh tế “Nguyên liệu chế biến món này gồm một số loại cà phê nguyên chất được rang thành nhiều mẻ trộn lẫn với nhau sau đó xay thành bột và pha chế. Ngoài ra còn có trứng gà ta, đường và 5 loại rượu ngoại khác nhau.

Thời gian chế biến ra ly cà phê Phượng Hoàng Lửa mất từ 30 phút trở lên tùy theo combo khách hàng chọn. Giá combo từ 100.000 đồng đến 249.000 đồng, giá càng cao (phụ thuộc khách chọn gia vị là loại rượu nào) thì thời gian càng lâu tương ứng.”

Nếu chỉ nhìn vào giá tiền cho một ly cà phê tiêu chuẩn để nhận xét thì 249 ngàn quả là quá cao. Tuy nhiên, nếu nhìn vào cách pha chế độc đáo, nguyên liệu đắt tiền “5 loại rượu ngoại khác nhau” thì cái giá 249 ngàn là “đáng giá đồng tiền” như ý kiến của 1 vài vị khách đã từng đến uống ở quán lên tiếng. Còn nếu như áp dụng công thức tính giá thành cho một sản phẩm, ngoài chi phí nhân công, quản lý, nguyên liệu… còn bao gồm cả giá trị thương hiệu, giá trị của sự khác biệt v.v… thì không thể nói 249 ngàn đó là cao. Có thể ví von vui rằng, không dân chơi hàng hiệu nào lại chê đôi dép lê “lẹt quẹt” hiệu Michael Kors là đắt cắt cổ khi đặt bên cạnh giá của đôi dép tổ ong "thần thánh". Hay mấy vị khách ưa ngồi đồng mỗi ngày ở Starbuck sẽ không đi so sánh giá của ly cà phê sữa quán vĩa hè với ly cà phê capuchino hay latte pha máy và gào lên mình đã bị lột hết tiền.

Một nửa sự thật…

Gần đây, mạng rồi báo liên tục đưa những tin về thực khách tố quán này quá nọ, bêu riếu, kêu ca vài quán bình dân có cách hành xử kém văn hóa, dọa đánh, chặt chém khách với những món ăn có giá trên trời. Tuy nhiên, phần lớn các bài đăng chỉ kể lại một nửa câu chuyện.

Ví dụ câu chuyện “du khách tố chủ quán bánh ướt lòng gà Đà Lạt đánh trưởng đoàn”, khi đoàn bỏ đi vì phải chờ thức ăn lâu thì chủ quán và một vài nhân viên tại đây có những hành động đánh đập, hành hung, mắng chửi. Hóa ra toàn bộ câu chuyện là trước đó 1 ngày, đoàn có ghé ăn tại quán và hẹn hôm sau quay lại. Chủ quán có dặn nên đặt trước, vì số lượng người trong đoàn đông, sẽ không đáp ứng kịp nếu không báo trước. Nhưng đoàn đã không đặt trước, nhưng đòi được phục vụ trước. Trong khi quán đang đổ bánh phục vụ thì đùng đùng bỏ đi. 

Hay một câu chuyện khác khá gần đây là vụ “cá viên chiên giá 500K”. Nếu chỉ dừng lại ở chuyện món ăn vặt, bình dân, mà giá đến 500 ngàn, thì đúng là phi lý. Nhưng câu chuyện không phải chỉ có một nửa như vậy. Sự thật, 500 ngàn là tổng tiền cho 20 que, mỗi que 25 ngàn và nhấn mạnh thêm, đây là giá tại trung tâm Q1, tại phố đi bộ, nơi mà giá của mọi thứ đều đắt hơn bình thường, nhưng được chấp nhận.

Vì đâu 1 nửa sự thật lại quyền lực đến vậy...

Sự bùng nổ của mạng xã hội kèm theo thị hiếu "mì ăn liền", đã tạo đất sống cho những  câu chuyện giật gân. Báo chí dưới áp lực cần phải thu hút nhiều độc giả, cũng dần dần tự dễ dãi với nội dung bài đăng, chạy theo những tin hot, câu like rẻ tiền, hoặc đăng bài không qua kiểm chứng... vô hình trung tạo nên cái gọi là "quyền lực mạng". Từ đó dẫn đến việc các facebooker, các tiktoker tự phong mình thành những "vị thần công lý", hễ điều gì bất ý là quay clip, đăng fb, tiktok... Bây giờ người ta không còn hất mặt lên trời hỏi nhau "mày biết tao là ai không", hay "tao sẽ thưa mày ra tòa/ra công an" mà giờ người ta dọa nhau "tao sẽ (quay clip) đưa mày lên mạng". Các phóng viên lướt mạng cứ thế mà copy và share lại mà không cần để ý đến hệ lụy, thậm chí phá sản, sau những tin thiếu nhiều phần sự thật đó. Họa chăng các "thần công lý" facebooker, tiktoker chỉ kéo bài xuống, báo chí đăng vài dòng xin lỗi nhét trong góc kẹt nếu bị phản ứng. Chẳng ai thèm quan tâm đến những chủ quán ăn, chủ shop bị nêu tên phải chật vật đi đính chính (đăng báo cũng tốn bộn tiền), phải vật vã xây dựng lại tên tuổi, thương hiệu... vì một cái tin trời ơi đất hỡi, tai bay họa gió không phải từ trên trời rơi xuống mà do đám đông "anh hùng bàn phím". 

Phải chăng chính vì chẳng ai quan tâm, đặc biệt là cũng chưa từng ai bị xử phạt, và mức phạt quá nhẹ chỉ từ 10 triệu đến 20 triệu đối với hành vi "Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân" (Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP)?