Showing posts with label Ghi để nhớ. Show all posts
Showing posts with label Ghi để nhớ. Show all posts

Friday, March 6, 2026

Anh Ca Vũ (Yīnggēwǔ - 英歌舞)

1. 英歌舞 (Anh Ca Vũ) là gì?

Anh Ca Vũ hoặc Múa Anh Ca, chứ không phải Múa Anh Ca Vũ (đã múa rồi thì không có vũ) :)

Anh Ca vũ (hay gọi cách khác là Múa Anh Ca) là một loại hình nghệ thuật dân gian tổng hợp, kết hợp giữa võ thuật, kịch nghệ và múa của người Triều Châu (vùng Triều Tiên, Quảng Đông, Trung Quốc). Đây được xem là biểu tượng cho tinh thần quật cường và sức mạnh của người dân vùng duyên hải Nam Trung Hoa.

Năm 2006, môn nghệ thuật này chính thức được Trung Quốc công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

2. Lịch sử hình thành: Từ tích xưa đến đời thực

Anh Ca vũ có bề dày lịch sử hơn 300 năm, bắt nguồn từ cuối thời Minh - đầu thời Thanh. Lấy cảm hứng từ Thủy Hử: Nội dung điệu múa tái hiện lại điển tích các anh hùng Lương Sơn Bạc (đứng đầu là Tống Giang) cải trang thành đoàn múa nhạc để đánh úp phủ Đại Danh, giải cứu nghĩa quân.

Anh Ca vũ là sự giao thoa nghệ thuật, bởi nó không thuần túy là múa, mà là sự chắt lọc từ võ thuật: Các thế đánh của Nam quyền (võ thuật miền Nam Trung Hoa). Từ nghi lễ tâm linh: Gốc rễ từ các điệu múa Nuo (Na hý) cổ xưa dùng để xua đuổi tà ma và dịch bệnh. Và từ sân khấu: Cách hóa trang và biểu cảm gương mặt ảnh hưởng đậm nét từ Kinh kịch và Triều kịch.

3. Đặc điểm trình diễn đặc sắc

Một buổi biểu diễn Anh Ca thường là một cuộc diễu hành quy mô lớn. 

* Đội hình và Nhân vật:

- Số lượng: Thường là bội số của 2 (như 36, 72 hoặc 108 người), đại diện cho các vị anh hùng Lương Sơn.

- Nhân vật tiêu biểu: Đi đầu thường là Tống Giang (người chỉ huy), theo sau là các nhân vật dễ nhận diện như Lâm Xung, Võ Tòng, Lỗ Trí Thâm hay Lý Quỳ.

* Đạo cụ và Âm thanh

- Anh ca côn: Mỗi vũ công cầm hai khúc gậy gỗ ngắn. Khi múa, họ gõ gậy vào nhau theo nhịp $1/2$ hoặc $3/4$, tạo ra tiếng "cạch cạch" đanh thép, giòn giã.

- Nhạc cụ: Tiếng trống cái dồn dập, tiếng cồng và tiếng la hét vang trời tạo nên một không gian vô cùng hào hùng.

* Hóa trang

Mỗi vũ công được vẽ mặt nạ (vẽ trực tiếp lên mặt) với các màu sắc tượng trưng: đỏ (trung thành), đen (thẳng thắn), trắng (gian trá)... giúp khán giả nhận diện tính cách nhân vật ngay lập tức.

4. Ý nghĩa

Anh Ca vũ mang trong mình "linh hồn" của cộng đồng người Triều Châu:

- Trừ tà và Cầu may: Được biểu diễn vào Tết Nguyên Đán hoặc lễ hội đền chùa để quét sạch cái xấu, cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa.

- Tôn vinh Chính nghĩa: Tái hiện lại tinh thần "trừ bạo an dân" của các anh hùng xưa, giáo dục lòng dũng cảm cho thế hệ trẻ.

- Gắn kết cộng đồng: Điệu múa đòi hỏi sự phối hợp cực kỳ ăn ý. Một người sai nhịp có thể làm hỏng cả đội hình, vì vậy nó đề cao tinh thần đoàn kết tuyệt đối.

Hiện nay, Anh Ca không còn bó hẹp trong các ngôi làng cổ. Nó đã trở thành một hiện tượng văn hóa toàn cầu. Các đội múa trẻ gần đây còn kết hợp thêm các động tác dứt khoát như vũ đạo đường phố trên nền nhạc mạnh, khiến nó được ví như "Vũ điệu Samba của phương Đông".

(Ảnh chụp được hôm đi xem lễ Nguyên Tiêu)



Friday, December 15, 2023

Quảng Lăng Tán

Trong phim Ninh An Như Mộng, ở tập 17 trước khi 2 cha con Dũng Nghị hầu Yên Mục và Yên Lâm bị Tiêu Viễn giải đi, Yên Mục đã yêu cầu Tạ Nguy đàn bài “Quảng Lăng Tán” này. Và ở tập 20, khi 2 cha con nhà họ Yên bị giải đi đày, Tạ Nguy đã ngồi ở cổng thành đàn khúc Quảng Lăng Tán đưa tiễn.

Trước Ninh An Như Mộng, Quảng Lăng Tán cũng đã xuất hiện vài lần trong tác phẩm văn học.

Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, lần cuối cùng Kiều đàn cho Kim Trọng nghe sau mười lăm năm tái hợp, Nguyễn Du viết

Kê Khang này khúc Quảng Lăng
Một rằng lưu thủy, hai rằng hành vân

Thú vị hơn nữa, Quảng Lăng Tán không ngờ lại là cảm hứng của khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ trong truyện Tiếu Ngạo Giang Hồ.

Trong chương 27, Kim Dung tả:

Lưu Chính Phong nói:

– Lệnh Hồ hiền điệt, khúc nhạc kỳ lạ này không những là tất cả tâm huyết của hai chúng ta tạo nên mà lại có liên quan đến một vị tiền nhân. Trong “Tiếu ngạo giang hồ” có đoạn viết cho đàn là do Khúc đại ca dựa vào khúc “Quảng Lăng tán” của Kê Khang đời Tấn mà cải biên thành.

Đối với chuyện này, Khúc Dương rất đắc ý. Lão mỉm cười nói:

– Ngàn xưa đã tương truyền, sau khi Kê Khang chết, khúc “Quảng Lăng tán” không còn nữa. Tiểu huynh đệ có đoán ra ta kiếm được nó từ đâu không?

Lệnh Hồ Xung nghĩ thầm: Đạo lý của âm luật ta chẳng hiểu một chút nào cả, huống hồ hai người này hành sự không giống ai, ta làm sao mà đoán được. Hắn bèn nói:

– Xin tiền bối chỉ giáo cho.

Khúc Dương cười nói:

– Kê Khang là người có tính cách rất đặc biệt. Sử thư khen Kê Khang là “Văn từ trang nghiêm, từ thuở trẻ đã thấm nhuần tư tưởng của Lão Trang”, tính cách của Kê Khang rất hợp với ta. Chung Hội lúc đó làm quan lớn, ngưỡng mộ danh tiếng của Kê Khang tìm đến thăm; Kê Khang cứ chuyên chú đánh kiếm, không cần biết đến sự có mặt của Chung Hội. Chung Hội muốn hỏi một điều nhưng không còn hứng thú nữa, bèn bỏ đi. Kê Khang hỏi Chung Hội: “Ngươi nghe cái gì mà đến, đã thấy cái gì mà đi?” Chung Hội nói: “Ta nghe cái đã nghe mà đến, thấy cái đã thấy mà đi”. Chung Hội được coi là một kẻ sĩ thông minh tài trí, nhưng đáng tiếc tính tình lại nhỏ nhen, vì chuyện này mà ấm ức trong lòng, sàm tấu Kê Khang với Tư Mã Chiêu. Tư Mã Chiêu bèn bắt Kê Khang đem giết. Lúc Kê Khang sắp bị hành hình bèn gảy lên một khúc nhạc tràn đầy khí phách, nhưng Kê Khang lại nói: “Quảng Lăng tán từ đây không còn nữa”. Người hậu thế nghe được câu nói này. Nên nhớ rằng khúc nhạc này không phải do Kê Khang sáng tác. Kê Khang là người đời Tây Tấn, khúc nhạc này sau đời Tây Tấn thì bị thất truyền, như vậy nó phải có trước đời Tây Tấn chứ?

Lệnh Hồ Xung không hiểu bèn hỏi:

– Trước đời Tây Tấn ư?

Khúc Dương nói:

– Đúng vậy. Ta không phục câu nói của Kê Khang, bèn tìm cách đi quật mộ phần của hoàng đế và đại thần hai triều Tây Hán và Đông Hán. Liên tục quật hai mươi chín ngôi mộ cổ, tới ngôi mộ cuối cùng ở Thái Ưng thì ta tìm được khúc phổ “Quảng Lăng tán”.

Lão nói xong cười ha hả, rất lấy làm đắc ý.

Và trong chương 26, thậm chí, Kim Dung viết rằng, Quảng Lăng Tán không hay bằng khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ

Khúc Dương nghe vậy thở dài, nói:

– Ngày xưa, Kê Khang lúc sắp bị hành hình còn gảy khúc nhạc “Quảng Lăng tán” bi ai rồi từ đó cung đàn này không còn tồn tại trên thế gian. Ha ha, khúc “Quảng Lăng tán” tuy tinh diệu nhưng bì sao được với khúc “Tiếu ngạo giang hồ” của hai chúng ta?

‘Quảng lăng tán' là một khúc bi thương, ai oán. Nó được xem là một trong “Trung Hoa thập đại danh khúc" để đời cho hậu thế.

"Quảng lăng tán" gắn liền với hai câu chuyện, chuyện của thích khách Nhiếp Chính thời Chiến Quốc và chuyện của Kê Khang thời Ngụy Tấn (Trong các điển cố, thì câu chuyện gắn với Kê Khang được nhắc nhiều hơn).

Cha của Nhiếp Chính vì Hàn Vương mà đúc kiếm, do trễ ngày giao kiếm đã bị thảm sát, Nhiếp Chính vì trả thù cho Cha mà đã luyện đàn mười năm, nổi tiếng khắp nơi, được Hàn Vương triệu vào đàn. Nhiếp Chính nhân cơ hội này giết chết Hàn Vương rồi hủy dung tự tử để khỏi liên lụy thân nhân.

Sau cái chết của Nhiếp Chính khúc nhạc Quảng lăng tán thất truyền cho tới tận 600 năm sau, đời Ngụy Tấn, khúc nhạc tuyệt luân này một lần nữa được cất lên. Đương thời họ Tư Mã đang tiếm quyền Tào Ngụy, Kê Khang, một nhạc gia nổi tiếng trong nhóm "Trúc Lâm thất hiền", tài giỏi nhưng tính cương quyết đứng về phía nhà Ngụy một mực tỏ thái độ không hợp tác với họ Tư Mã. Năm 262 sau Công Nguyên, Kê Khang vì tội làm loạn triều chính đã bị chặt đầu giữa chợ, trước khi chết ông đã tấu khúc "Quảng lăng tán" một lần cuối cùng rồi thốt lên rằng: "Quảng Lăng Tán từ này thất truyền!"

15.12.2023

(Đọc và tổng hợp)

Friday, July 29, 2022

Cổ Cầm

LTS Mấy hôm trước, đọc truyện ngôn tình cổ đại Trung Quốc, trong truyện có nhắc đến tên gọi của một dây đàn. Thấy thông tin hay hay mà nếu bỏ qua không tìm hiểu tiếp thì có tội với bản thân 😊😊 nên tìm đọc thêm trên mạng.

Cổ Cầm (古琴 gǔqí) là một loại nhạc cụ có dây ra đời sớm nhất trong lịch sử Trung Hoa. Theo các khảo cứu, rất khó có thể xác định chính xác thời điểm tạo ra loại nhạc cụ này. Theo ước đoán thì cổ cầm xuất hiện cách đây khoảng 4000 năm. Nó bắt đầu xuất hiện vào thời vua Nghiêu, vua Thuấn. Dựa vào các tài liệu ghi chép và một số di vật để lại thì thời điểm cổ cầm hoàn thiện và đạt tới đỉnh cao nhất là thời nhà Đường. Tiền tố Cổ (古) được thêm vào trước chữ Cầm (琴) trong tên gọi để nhấn mạnh tính lâu đời của loại nhạc cụ này và cũng để phân biệt với các loại nhạc cụ khác. Thời cổ đại, các cầm nhân đã yêu thích và xem cổ cầm như thú chơi tao nhã của người quân tử. Nó là thứ nhạc khí được tôn kính nhất trong tất cả các loại nhạc cụ Trung Hoa. Thỉnh thoảng người Trung Quốc nhắc tới cổ cầm như là “cha của âm nhạc Trung Hoa” hoặc “nhạc cụ của hiền nhân”. 

Cổ cầm được tạo thành từ hai tấm gỗ ghép lại. Ngắm nhìn thì hình dáng của nó giống như dáng của chim phượng hoàng, toàn thân thuôn dài. Truyền thuyết kể rằng xưa kia, vua Phục Hy quan sát thấy năm sắc sao trên trời rơi xuống cây ngô đồng, chim phượng hoàng đến đậu. Vì vậy, ông nghĩ rằng loài cây cổ thụ này hẳn đã hấp thụ tinh hoa của trời đất, có thể phát ra âm thanh hay như tiếng chim phượng hoàng. Thế là ông lấy cây ngô đồng làm đàn. Khúc ngọn có âm trong nhưng lại quá cao. Do đó, ông bỏ đầu và ngọn cây ngô đồng, chỉ dùng phần thân vì đây là đoạn phát âm thanh hài hòa, muốn đục có đục, muốn trong có trong, lại đủ nặng nhẹ để làm đàn.

Về phần dây, ông chọn dây tơ đẹp, bện lại và căng trên mặt đàn. Ban đầu cổ cầm có 5 dây, tượng trưng cho ngũ cung (Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ) và ngũ hành (Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ).

Ý nghĩa của từng dây như sau:

Dây thứ nhất (dây Cung): Dây này ứng với hành Thổ, có âm thâm trầm và uy nghi, tượng trưng cho bậc quân vương và được tạo thành từ 81 sợi chỉ lụa. Đây là dây lớn nhất.

Dây thứ hai (dây Thương): Dây này ứng với hành Kim, có âm thanh rõ ràng, tượng trưng cho bậc công hầu và được tạo thành từ 72 sợi chỉ lụa.

Dây thứ ba (dây Giốc): Dây này ứng với hành Mộc, run rẩy khi ta chạm vào, giống như cỏ cây run rẩy, đâm chồi nảy lộc trước gió xuân và tượng trưng cho dân chúng. Dây này được tạo thành từ 64 sợi chỉ lụa.

Dây thứ tư (dây Chủy): Dây này ứng với hành Hỏa, có âm thanh thịnh vượng, dồi dào sức sống, tượng trưng cho thiên nhiên và được tạo thành từ 54 sợi chỉ lụa.

Dây thứ năm (dây Vũ): Dây này ứng với hành Thủy, tượng trưng cho muôn vật đang sống.

Sau này, vua Chu Văn Vương (Cơ Xương) thêm dây thứ 6 – gọi là dây Văn và vua Chu Võ Vương (Cơ Phát) thêm dây thứ 7 – gọi là dây Võ.

Vì vậy, cổ cầm còn có tên gọi là Thất Huyền Cầm.

Nhiều người hay lầm Cổ Cầm và Cổ Tranh (đàn tranh). Thật ra, cổ tranh chính là "sắt" trong từ "cầm sắt". Cổ cầm và cổ tranh khác nhau nhiều thứ.



Ngoài hình dáng, thì cổ cầm còn có kích thước nhỏ hơn cổ tranh. Âm sắc của cổ cầm trầm lắng, đơn giản và âm lượng thấp hơn cổ tranh. Âm sắc của cổ tranh tương đối sáng, cao, và âm lượng lớn hơn. Về số dây đàn, cổ cầm có 7 dây. Cổ tranh ban đầu là 12 dây, đến thời nhà Đường (nay được sử dụng ở Nhật Bản) là 13 dây, và số lượng dây đàn trở lại ngày càng tăng. Cổ tranh hiện đại của Trung Quốc nói chung đã được đổi thành 21 dây với mã dây ở giữa.

Trong “Trung Hoa thập đại danh khúc” có ít nhất 2 khúc nhạc gắn liền với cổ cầm là Cao Sơn Lưu Thủy và Quảng Lăng Tán.

 “Cao sơn” và “Lưu thủy” là hai khúc nhạc sinh thời Bá Nha thường tấu. Còn Quảng Lăng Tán là khúc nhạc Kê Khang tấu lên trước khi bị hành hình vì tội làm loạn triều chính.

Kê Khang, này khúc Quảng Lăng
Một rằng lưu thủy, hai rằng hành vân

(Truyện Kiều - Nguyễn Du)

Còn bài này là bài Tay trái chỉ trăng (左手指月 - Tả thủ chỉ nguyệt), nhạc trong phim Hương Mật Tựa Khói Sương. 



Wednesday, February 23, 2022

Palindrome

*Nhân ngày 22/2/22 ghi nhớ thêm 1 từ mới Palindrome.

Palindrome bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp. Paline nghĩa là "lần nữa". Drome nghĩa là "hướng/ chiều". Palindrome nghĩa là trước sau như một, đọc xuôi ngược đều giống như nhau. Từ, ngày tháng hoặc dãy số đều có thể là một palindrome.

Ví dụ, tên Hannah, đọc và viết xuôi ngược như nhau. Hoặc từ kayak, civic, radar, madam... Hoặc dãy số 121, 34543. Ngay cả một đoạn văn hay một bài thơ cũng có khả năng là 1 palindrome, như 2 đoạn này "do geese see God?" và "was it a car or a cat I saw?" (Có lần đọc được 1 bài thơ đọc xuôi ngược như nhau, giờ quên rồi và làm biếng đi tìm)

Hoặc ngày 22/2/22 là một ví dụ về "palindrome date" (Ngày 22/2/22 này, người ta còn gọi là bằng cái tên phổ biến khác là "Twosday")

Ngày palindrome có hiếm không? Không đến đỗi ghê gớm lắm, nhưng đối xứng đẹp kiểu này thì hơi ít.

Chẳng hạn, cách đây 11 năm đã có ngày 11/11/11. 8 năm tới sẽ có ngày 03.20.2030. Kế nữa là

13/02/2031

23/02/2032

04/02/2040

14/02/2041

24/02/2042

Sunday, April 25, 2021

"Offer An Olive Branch"

"Offer an olive branch (to someone)" hoặc "hold out/ extend an olive branch" có từ "olive branch" (nhành ô-liu) được xem là biểu tượng của hòa bình, đình chiến, hòa giải. Cụm từ này có nghĩa là muốn giảng hòa, muốn sự hòa bình không xảy ra chiến tranh hay tránh gây gổ với ai đó.

Mới đây, báo chí Anh chạy tít "Prince Charles wants William to offer olive branch to Harry before Diana reunion"

Thành ngữ "Offer 𝐚𝐧 𝐨𝐥𝐢𝐯𝐞 𝐛𝐫𝐚𝐧𝐜𝐡" có nguồn gốc từ Kinh Thánh, đó là câu chuyện Noah và trận đại hồng thủy. Thiên Chúa đã tạo nên loài người, nhưng họ đã phản bội Ngài. Duy chỉ có 1 người tên là Noah được Chúa thương xót. Ngài quyết định sẽ trừng phạt loài người bằng một trận đại hồng thủy, nhưng Ngài sẽ cứu Noah và gia đình của ông. Chúa cảnh báo Noah về cơn đại họa và nói Noah hãy chuẩn bị 1 con thuyền thật lớn và vững chắc. Khi trận đại hồng thủy tới, trừ Noah và gia đình, tất cả còn lại đều bị cuốn trôi.

Sau 1 khoảng thời gian, nước bắt đầu rút, Noah thả một con chim bồ câu để thám thính xem liệu có vùng đất liền nào sinh sống được hay không. Khi chim bồ câu trở về, mỏ nó ngậm 1 nhánh lá olive còn xanh. Vì thế Noah biết được là nước đã rút, và sự sống đã tái sinh.

Nhánh olive 🌱 là bằng chứng cho lời hứa của Chúa với Noah và gia đình ông. Đây thể hiện sự tha thứ và xóa bỏ hết mọi tội lỗi của Thiên Chúa.

Friday, April 16, 2021

"The Belly Of The Beast"

 * Định viết đã lâu nhưng mà lười. Hôm nay vẫn lười nhưng viết xuống vì đã xém quên. Và vì lười nên viết sơ sơ thôi vậy!


“Jonah and the Whale” Tranh của Pieter Lastman, 1621

Hôm xem lễ nhậm chức của "Mr. 46" Joe Biden, nghe cô gái Amanda Gorman đọc bài thơ "The Hill We Climb". Dĩ nhiên là nghe không nổi, phải dùng "quyền trợ giúp" là search mấy tờ báo mới đọc (được) hết bài thơ. Và đọc vậy thôi chứ còn hiểu thì cũng hên-xui. Đọc tới đọc lui có 1 dòng gây chú ý "We've braved the belly of the beast", bởi nó thuộc nhóm "xui quá tui không hiểu". Không hiểu nên chịu không nổi đành nhấc ngón tay lên đi giở sách và gõ phím để tìm hiểu.

Theo trang từ điển Collins, thì belly of the beast ý nói đang ở trong một tình huống rất tồi tệ hoặc một nơi nguy hiểm. 

Còn theo trang từ điển Urban, thì belly of the beast chỉ tình trạng đang ở hoặc rơi vào trung tâm của một khu vực/nơi tồi tệ hoặc nguy hiểm trong điều kiện không có lựa chọn nào khác. Ở một ngữ cảnh khác, nó có nghĩa là đang ở trong những tình huống rất nguy hiểm và nghiêm trọng, ví dụ như nói về 1 cảnh sát chìm thâm nhập vào băng đảng xã hội đen thì ví như "đang trong bụng của quái thú" - in the belly of the beast

"Belly of the beast" có lẽ bắt nguồn từ câu chuyện trong Kinh Cựu Ước về nhà tiên tri người Do Thái, Jonah. Truyện viết rằng: Chúa sai Jonah đến Nineveh để truyền lời của Người rằng "vì dân Nineveh đã làm quá nhiều điều tội lỗi, nên Chúa sẽ phạt Nineveh nếu họ không hối cải". Jonah không nghe lời Chúa, thay vì đi Nineveh, ông lại đi Tarshish. Chúa biết chuyện nên phạt Jonah bằng cách làm cho chiếc thuyền chở Jonah gặp bão lớn. Jonah biết Chúa đang phạt mình nên bảo mọi người ném ông xuống biển, để thuyền được bình an. Chúa sai một con cá khổng lồ đến nuốt Jonah. Jonah sống trong bụng quái thú (in the belly of the beast) ba ngày ba đêm. Ông xin Chúa tha tội và nguyện làm theo ý Người. Chúa thấy Jonah biết hối lỗi nên bảo con cá nôn Jonah ra. Jonah lên bờ và đến Nineveh để tiên tri.

* Chuyện bên lề: Thấy bạn bè và mấy trang dạy tiếng Anh chia sẻ nhau bản dịch tiếng Việt bài thơ. Trong đó đoạn: The loss we carry; a sea we must wade. We've braved the belly of the beast" được dịch là "Mất mát nào ta đã cưu mang, biển sâu nào chúng ta phải lội. Từ bụng quái thú ta can trường bước tới". Đoán, có lẽ họ dịch word by word chứ không nhận ra đó là thành ngữ và tìm hiểu nghĩa của nó!

16.04.2021


Wednesday, April 14, 2021

Ba Gai, Ba Láp Là Gì?

Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên định nghĩa: “Ba gai: Bướng bỉnh, hay sinh chuyện gây gổ. Anh chàng ba gai. Ăn nói ba gai”. Dựa trên cách giải thích này mà nhiều người suy ra rằng “ba gai” vốn là “ba cái gai”, và vì mang “nhiều gai” như thế nên những ai mang tính này mới cứng đầu, khó ưa. Đây chung quy cũng chỉ là một lập luận cho vui, hoàn toàn không có cơ sở.

Thực tế, “ba gai” vốn là một từ gốc Pháp. Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức có giảng: “Ba gai (lóng): Ương ngạnh, bướng bỉnh, làm xáo trộn trật tự… (pagaille)”. Như vậy, “ba gai” vốn chẳng liên quan gì tới những cái gai cả, mà là phiên âm của pagaille, tức “sự lộn xộn” trong tiếng Pháp.

Ngoài ra còn nhiều từ chứa tiếng “ba” mà chẳng liên quan gì đến “số ba (3)” cả, có thể kể đến như:

1. Ba gác (xe ba gác), vốn là phiên âm của “bagage”, rút ngắn từ “triporteur à bagages”, tức “loại xe ba bánh để chở hành lý” trong tiếng Pháp.

2. Ba láp, vốn là phiên âm của “palabre” trong tiếng Pháp nghĩa là “cuộc nói chuyện dài dòng”.

3. Ba đào, vốn có Hán tự là 波涛 với “ba” (波) là “sóng” (như trong “phong ba”, tức “sóng gió”), còn “đào” (涛) là “sóng lớn”. “Ba đào” nhìn chung để chỉ sóng to, dữ dội.

4. Ba tiêu vốn nghĩa là “cây chuối”, với “ba” viết bằng Hán tự là 芭 nghĩa là “một loại cỏ thơm”.

Việt Hán Thông Thoại Tự Vị của Đỗ Văn Đáp có dẫn “ba tiêu” có Hán tự là 芭蕉, nghĩa là “chuối”. Từ điển phổ thông cũng định nghĩa: “Ba tiêu: cây chuối tây”. Nếu tách ra, ta có “ba” (芭) là tên một thứ cỏ (cỏ ba) còn “tiêu” (蕉) có nghĩa là gai sống hay gỗ vụn. Thú vị thế nào, hai chữ này kết hợp lại tạo ra cây chuối, chứng tỏ với người xưa đây chỉ là một cây hoang dại, ở bụi bờ nhử cỏ, như gai, như gỗ vụn mà thôi.

Ngoài ra, theo Hội Khai Trí Tiến Đức thì chữ “tiêu” (蕉) đứng một mình cũng có thể dùng để chỉ cây chuối, như trong “thánh thót tầu tiêu mấy hạt mưa”. Vậy rất có thể “tiêu” trong “chuối tiêu” cũng chính là chữ này. 

(Theo Tiếng Việt Giàu Đẹp)

Tuesday, March 30, 2021

"An Elephant In The Room"

LTS: Trước và sau khi diễn ra "sô nói tuốt luốt" của Hoàng tử Harry nước Anh và cô vợ người Mỹ Meghan, đọc được cụm từ "An elephant in the room" trên vài cột báo của Anh lẫn Mỹ. Tò mò bèn đi tìm hiểu.


An elephant in the room là một thành ngữ chỉ một vấn đề hệ trọng hoặc nhạy cảm diễn ra ngay trước mắt nhưng mọi người đều tránh nói về nó. 

Các cụm từ "elephant in the corner" hay "white/pink elephant in the room" cũng được dùng với nghĩa tương tự. 

An elephant in the room được cho là xuất hiện lần đầu tiên trong chuyện ngụ ngôn The Inquisitive Man (*) được viết vào năm 1814 của nhà văn người Nga Ivan Andreevich Krylov. Câu chuyện kể về một chàng trai đi đến bảo tàng, anh ta đã bỏ ra 3 tiếng đồng hồ để quan sát từng ngóc ngách, thậm chí để ý cả đến những vật nhỏ xíu như đầu kim, nhưng lại bỏ qua chú voi to đùng trong phòng . 

Thành ngữ này lần đầu được sử dụng trong một bài báo trên The New York Times ngày 20/6/1959, khi nhắc đến vấn đề tài trợ cho giáo dục, đặc biệt là các trường học. Bài báo có đoạn viết: “Financing schools has become a problem about equal to having an elephant in the living room. It’s so big you just can’t ignore it.”


(*) 
Chuyện ngụ ngôn The Inquisitive Man đọc ở đây http://blog.lubans.org/index.php?itemid=3159

 
;