Ba Gai, Ba Láp Là Gì?

Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên định nghĩa: “Ba gai: Bướng bỉnh, hay sinh chuyện gây gổ. Anh chàng ba gai. Ăn nói ba gai”. Dựa trên cách giải thích này mà nhiều người suy ra rằng “ba gai” vốn là “ba cái gai”, và vì mang “nhiều gai” như thế nên những ai mang tính này mới cứng đầu, khó ưa. Đây chung quy cũng chỉ là một lập luận cho vui, hoàn toàn không có cơ sở.

Thực tế, “ba gai” vốn là một từ gốc Pháp. Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức có giảng: “Ba gai (lóng): Ương ngạnh, bướng bỉnh, làm xáo trộn trật tự… (pagaille)”. Như vậy, “ba gai” vốn chẳng liên quan gì tới những cái gai cả, mà là phiên âm của pagaille, tức “sự lộn xộn” trong tiếng Pháp.

Ngoài ra còn nhiều từ chứa tiếng “ba” mà chẳng liên quan gì đến “số ba (3)” cả, có thể kể đến như:

1. Ba gác (xe ba gác), vốn là phiên âm của “bagage”, rút ngắn từ “triporteur à bagages”, tức “loại xe ba bánh để chở hành lý” trong tiếng Pháp.

2. Ba láp, vốn là phiên âm của “palabre” trong tiếng Pháp nghĩa là “cuộc nói chuyện dài dòng”.

3. Ba đào, vốn có Hán tự là 波涛 với “ba” (波) là “sóng” (như trong “phong ba”, tức “sóng gió”), còn “đào” (涛) là “sóng lớn”. “Ba đào” nhìn chung để chỉ sóng to, dữ dội.

4. Ba tiêu vốn nghĩa là “cây chuối”, với “ba” viết bằng Hán tự là 芭 nghĩa là “một loại cỏ thơm”.

Việt Hán Thông Thoại Tự Vị của Đỗ Văn Đáp có dẫn “ba tiêu” có Hán tự là 芭蕉, nghĩa là “chuối”. Từ điển phổ thông cũng định nghĩa: “Ba tiêu: cây chuối tây”. Nếu tách ra, ta có “ba” (芭) là tên một thứ cỏ (cỏ ba) còn “tiêu” (蕉) có nghĩa là gai sống hay gỗ vụn. Thú vị thế nào, hai chữ này kết hợp lại tạo ra cây chuối, chứng tỏ với người xưa đây chỉ là một cây hoang dại, ở bụi bờ nhử cỏ, như gai, như gỗ vụn mà thôi.

Ngoài ra, theo Hội Khai Trí Tiến Đức thì chữ “tiêu” (蕉) đứng một mình cũng có thể dùng để chỉ cây chuối, như trong “thánh thót tầu tiêu mấy hạt mưa”. Vậy rất có thể “tiêu” trong “chuối tiêu” cũng chính là chữ này. 

(Theo Tiếng Việt Giàu Đẹp)