Hạt Cát và Hạt Bụi

Một lần gặp nhau.

Hạt bụi nói với hạt cát: “Anh và tôi đều nhỏ như nhau, thế mà trong khi tôi tự do ngao du khắp nơi, thì anh suốt đời chỉ nằm yên một chỗ”

Hạt cát đáp: “Đó là do anh nương nhờ vào gió mà bay lên đấy thôi, chứ tự anh chẳng thể làm được. Còn nữa, tôi tuy chỉ nằm yên một chỗ, nhưng người ta có thể dùng tôi để xây nên những thứ cao thật cao, vươn xa thật xa. Còn anh, chẳng thể dùng làm gì được cả”

20.04.2012

Ngón tay chỉ trời đêm

Một hôm trên đường đi ngao du sơn thủy, thiền sư Xibachao cùng đám đệ tử dừng chân nghỉ lại tại một làng nọ.

Buổi tối, cơm nước xong xuôi, thầy trò ra sân ngắm hoa thưởng nguyệt và đàm đạo. Sau một hồi bàn luận các loại điển tích từ cổ chí kim, thiền sư ngữa mặt rồi chỉ tay lên trời và hỏi đám đệ tử: "Các ngươi có thấy gì kia không?"

Đứa đệ tử lanh lẹ nhất trong bọn nhanh nhảu trả lời: "Dạ, con thấy ngón tay của thầy ạ"

Thiền sư chau mày, lắc đầu.

Đám đệ tử còn lại thấy bạn mình trả lời đúng thế mà vẫn sai, bèn ngữa mặt lên trời, quan sát thật kỹ, suy nghĩ thật lâu. Đến lúc cổ đã vẹo, một đứa mặt mũi có vẻ tinh anh, mắt to lóng lánh, rụt rè đáp: "Con thấy bầu trời bao la rộng lớn với muôn vàn tinh tú đang tỏa sáng"

Thiền sư gật gù.

Đứa đệ tử khác thấy câu trả lời của bạn mình hợp ý sư phụ, liền nói thêm vào: "Con thấy giữa cái bao la của dải ngân hà, những vì sao trở nên nhỏ bé hơn"

Thiền sư gật gù, gật gù mấy cái liên tục, rồi bảo: "Phải, phải, chí phải. Hai con nói chí phải". Rồi ngài giảng dạy: "Phàm là người học chữ, có hiểu biết, các con phải biết nhìn xa trông rộng. Khi nhìn trời thì nên nhìn bầu trời rộng lớn trên cao chứ đừng nhìn vào ngón tay nhỏ bé ở gần. Những cái to lớn mắt thường mới trông thấy được, những thứ nhỏ bé nếu ở xa mắt người làm sao thấy"

Đám đệ tử lắng nghe như nuốt từng lời sư phụ dạy. Có đứa kỹ tính còn lấy sổ tay ra ghi lại để mai này sắc nước uống.

Một lát sau, đợi cho tiếng sột xoạt của bút máy ghi chép dứt hẳn, thiền sư lại hỏi: "Các ngươi có thấy thiếu gì không?"

Rút kinh nghiệm lần trước, trả lời quá nhanh nên sai quá sớm, đám đệ tử im lặng ra vẻ đang đầu tư suy nghĩ rất nghiêm túc. Mà quả thật, đám học trò của thiền sư Xibachao đã im lặng rất nghiêm túc, bởi có thể nghe cả âm thanh vọng ra từ tivi ngôi nhà 3 tầng bên cạnh.

Sau một hồi, thấy mất thời gian quá, một đệ tử bèn đánh bạo trả lời: "Thưa thầy, có phải thiếu trăng không ạ"

Thiền sư Xibachao gật đầu, cung cấp đáp án bằng chất giọng rất là thiền: "Phải. Bầu trời đêm nơi đây vắng trăng".

Đứa học trò vừa đưa ra câu trả lời thở phào hãnh diện vì hỏi đại mà đúng. Đám còn lại thở phào nhẹ nhỏm vì có đứa đã đáp đúng đáp án.

Nhưng rồi, không để cho đám học trò đủ thời gian tự sướng, dễ gây tự mãn, thiền sư hỏi tiếp liền: "Các ngươi có biết vì sao không?"

Rút kinh nghiệm từ câu hỏi mới rồi, trả lời quá lâu mất thời gian khiến mông cổ mỏi nhừ, đám đệ tử đưa mắt nhìn trời, nháy mắt nhìn nhau, đá lông nheo với anh huynh trưởng.

Cuối cùng đứa huynh trưởng từ đầu chí cuối mắc quạt muỗi cho thầy, không có thời gian đập muỗi cho mình, lấy hết can đảm, thưa: "Chúng con bộ não chứa toàn bột nhão, mong thầy khai sáng, chỉ giáo cho ạ"

Thiền sư gật gù: "Nghĩ rất phải". Rồi ngài đứng lên, hai tay chắp sau lưng, mặt không thôi ngữa lên trời, mắt không ngừng nhìn trời. Sau khi đi tới lui vài vòng, vừa đi vừa quan sát, ngài bỗng thôi bước, thôi không nhìn trời, chuyển sang nhìn đám đệ tử và nói bằng giọng thiền đã qua luyện âm: "Nhà cao tầng che mất trăng rồi, còn đâu"

Bài học 1 rút ra: Chuyện nhảm thì làm gì có bài học mà rút

Bài học 2 rút ra: Có những việc thấy vậy mà không phải vậy. Tùy vào người nghe/nhìn muốn vậy mà nó sẽ như vậy.

(Năm Ất Mùi, ngày Pi)

Sự thật mất lòng

Lời nói đầu: Người ta có truyện ngụ ngôn. Tui, không dám học đòi, nên viết chuyện ngụ ý. Những câu chuyện ngụ ý sẽ đầy ngụ ý, và luôn không có kết chuyện, cũng không có kết luận, hay khuyên nhủ hay bài học rút ra. Những câu chuyện ngụ ý là những tình huống có thật, và chưa có thật, nên ai thấy đúng thì đúng, ai thấy sai thì sai. Mọi trao đổi đều được hoan nghênh (dĩ nhiên không trao đổi cũng chẳng sao).


Bạn "chân chính" nói: "Sự thật là tốt, chứ sao lại cho là mất lòng. Nếu tôi được ai đó nói cho tôi biết sự thật gì đó về tôi, tôi sẽ rất vui"

Tui gật gù: "Ờ, nghĩ thế thôi chứ chưa chắc đâu"

Bạn "chân chính", chắc nịch: "Sao lại không chắc. Chắc chắn như thế"

Tui gật gù: "Ờ. Cũng còn tùy tình huống"

Bạn "chân chính", khẳng định: "Sự thật lúc nào cũng là sự thật. Bất kể tình huống nào cũng là điều tốt và nên vui khi được nghe hoặc biết"

Tui gật gù: "Ờ. Để kể nghe 1 ví dụ"

"Tưởng tượng, một hôm nào đó, bạn diện một bộ quần áo cực đẹp, cực mốt, cực sang trọng.... Mọi người xúm xít quanh bạn khen ngợi, bộ quần áo thật hợp với bạn, thật cá tính, thật thanh lịch... Bạn rất hài lòng, rất hạnh phúc và rất vui. Thế rồi, có một người đến bên bạn. Nói nhỏ vào tai bạn. Nói rất nhỏ, chỉ mình bạn nghe được thôi. Người ấy nói, này cậu, cậu quên kéo dây kéo quần.

Bạn cảm thấy thế nào vào lúc ấy? Sượng sùng với sự thật? Gượng cười với người nói cho bạn nghe sự thật? Giảm đi tí niềm vui sau khi nghe sự thật? Hơi lo lắng, mất tập trung, không biết còn ai khác biết về sự thật này không? Bạn tránh mặt người đã nói cho bạn nghe sự thật? Bạn hơi xấu hổ khi nhớ về sự thật?... Nhiều cảm xúc đan xen đúng không?"

"Ờ, đấy, ví dụ thế đấy. Bạn nghĩ thế nào?" - Tui hỏi bạn "chân chính".

Bạn "chân chính" chưa trả lời vì còn đang bận suy nghĩ :))

25.05.2014

Phía sau

“Mỗi sáng đi làm tôi chạy phía sau một vài chiếc xe”. Tôi nói đến đây rồi dừng lại.

Một người bạn nhanh nhẩu chất vấn: “Sau không chạy lên trước mà lại chạy sau xe khác?”

Có vẻ như trong chúng ta, ít nhiều ai cũng có một chút hiếu thắng. Như anh bạn tôi chẳng hạn, anh ấy không muốn chạy phía sau người khác. Và ngay cả tôi cũng thế, khi dừng câu nói lại giữa chừng, tôi cũng có chủ ý muốn người nghe bộc lộ điểm khuất của họ.

Hiếu thắng chẳng có gì sai, nếu biết dừng đúng lúc. Nó như một loại động lực giúp con người ta vươn lên, và thể hiện bản thân…. Dĩ nhiên, nếu biết dừng đúng lúc.

Có người sẽ hỏi: “Làm sao biết được khi nào là đúng lúc để dừng?”.

Loài sóc đâu có trí khôn hay giỏi tính toán như con người, thế mà khi chuyền từ cành cây này sang cành cây khác, chúng luôn biết ước lượng được khoảng cách phù hợp với lực nhảy của mình để sao cho không bị rơi.

Khi anh bạn hỏi tôi “sao không chạy lên phía trước”, có lẽ anh chỉ nghĩ, cứ chạy vượt lên là đã không phải chạy phía sau người khác, mà vô tình quên mất một điều, trên đường, trừ phi ta đang ở cuối đường và trước mặt là vách đứng thì – có thể khi đó – ta mới ở phía trước, trước người khác. Còn thì phố xá xe đông đầy, lúc nào phía trước ta cũng có một vài chiếc xe khác.

Cuộc đời cũng thế mà thôi. Trừ phi… và còn thì… ít nhiều... phía trước ta cũng có ai đó.

Khi viết xuống đến đây, tôi chợt có ý muốn sắp xếp lại câu chữ, đại khái một câu là “tôi đi phía sau vài người” và “phía trước tôi là vài người”. Về nghĩa thì không có gì khác nhau, nhưng về cảm giác có vẻ như khi ta nói “tôi đi phía sau vài người” nghe có vẻ thụ động, cam chịu, thua cuộc… Còn khi nói “phía trước tôi là vài người” nghe đầy vẻ tự chủ, hiểu biết.

Thế nghĩa là, quan trọng là tâm thế, cách ta đón nhận và chấp nhận…

30.01.13

"Tư duy loài sóc" - 1

Tôi sẽ kể cho bạn nghe một câu chuyện.

Sáng nay tôi chạy xe phía sau một chị phụ nữ. Thoạt đầu, tôi có hơi bực bội vì chị chạy khá chậm, đã thế chị lại chờn vờn ngay phía trước đầu xe. Nhưng rồi, tôi bỗng nảy ra ý định chạy chậm lại, theo sau chị phụ nữ. Việc chạy chậm giúp tôi có thời gian quan sát cảnh vật 2 bên đường. Tôi nhận ra một khoảng trống đất cát ngổn ngang, mà không nhớ được trước đây nơi đấy là gì. Tôi phát hiện ra có vài xe bánh mì khá đông khách – chắc hẳn là ngon – mà ngày thường tôi không để ý, mỗi lần muốn ăn bánh mì lại phải chạy qua con đường khác...

Kể đến đây, có bạn dừng tôi lại và nói: “Biết rồi, mô-típ này quen quá. Ý bạn muốn nói đôi khi chúng ta cần phải sống chậm lại để nhận ra những thứ hay ho mà chúng ta đã vô ý bỏ qua chứ gì?”

Hãy khoan. Người ta luôn dựa vào kinh nghiệm của mình để vội vã đi đến kết luận. Điều đó đôi khi thật hay vì nó giúp tiết kiệm thời gian, khi kết luận đưa ra là đúng. Nhưng cũng dễ dẫn đến những điều đáng tiếc, và bị xem là hồ đồ khi kết luận đưa ra là sai.

Dĩ nhiên, nhận xét bạn vừa nêu ra là khá hay. Trong nhiều thứ chúng ta bỏ qua, có vài thứ đáng giá, đáng nuối tiếc khi nhìn lại.

Nhưng loài sóc thì chúng nhảy xa hơn thế...

Khi tôi đến cơ quan, đồng hồ chỉ 8:45’. Nghĩa là tôi đã mất 30’ cho quãng đường mà thường ngày tôi chỉ đi 15’ để đến nơi. Và tôi muộn giờ làm 15’.

Trong mỗi vấn đề luôn tồn tại 2 mặt đối nghịch. Khi bạn đi chậm, bạn có thời gian thư giãn và ngắm cảnh. Khi bạn đi chậm, bạn cũng có thể để vuột đi vài cơ hội, bỏ lỡ vài cuộc hẹn – có thể là quan trọng...

Khi quyết định một điều gì, ngoài việc nên xem xét tình hình thực tế, bạn cũng cần dự liệu trước về kết quả sẽ đạt được, những khả năng sẽ xảy ra và cách giải quyết trong suốt quá trình thực hiện quyết định.

Cũng như sáng nay, tôi đã canh đúng khoảng thời gian hàng ngày tôi dành cho việc di chuyển, tôi đã không tiên liệu được việc tôi bỗng dưng muốn đi chậm... Và nếu sáng nay sếp tôi tìm tôi cho một việc gì đó, chắc hẳn tôi đã có tên trong sổ bìa xam xám, với lý do... muốn sống chậm!

11.01.2013