Quảng Lăng Tán

Trong phim Ninh An Như Mộng, ở tập 17 trước khi 2 cha con Dũng Nghị hầu Yên Mục và Yên Lâm bị Tiêu Viễn giải đi, Yên Mục đã yêu cầu Tạ Nguy đàn bài “Quảng Lăng Tán” này. Và ở tập 20, khi 2 cha con nhà họ Yên bị giải đi đày, Tạ Nguy đã ngồi ở cổng thành đàn khúc Quảng Lăng Tán đưa tiễn.

Trước Ninh An Như Mộng, Quảng Lăng Tán cũng đã xuất hiện vài lần trong tác phẩm văn học.

Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, lần cuối cùng Kiều đàn cho Kim Trọng nghe sau mười lăm năm tái hợp, Nguyễn Du viết

Kê Khang này khúc Quảng Lăng

Một rằng lưu thủy, hai rằng hành vân

Thú vị hơn nữa, Quảng Lăng Tán không ngờ lại là cảm hứng của khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ trong truyện Tiếu Ngạo Giang Hồ.

Trong chương 27, Kim Dung tả:

Lưu Chính Phong nói:

– Lệnh Hồ hiền điệt, khúc nhạc kỳ lạ này không những là tất cả tâm huyết của hai chúng ta tạo nên mà lại có liên quan đến một vị tiền nhân. Trong “Tiếu ngạo giang hồ” có đoạn viết cho đàn là do Khúc đại ca dựa vào khúc “Quảng Lăng tán” của Kê Khang đời Tấn mà cải biên thành.

Đối với chuyện này, Khúc Dương rất đắc ý. Lão mỉm cười nói:

– Ngàn xưa đã tương truyền, sau khi Kê Khang chết, khúc “Quảng Lăng tán” không còn nữa. Tiểu huynh đệ có đoán ra ta kiếm được nó từ đâu không?

Lệnh Hồ Xung nghĩ thầm: Đạo lý của âm luật ta chẳng hiểu một chút nào cả, huống hồ hai người này hành sự không giống ai, ta làm sao mà đoán được. Hắn bèn nói:

– Xin tiền bối chỉ giáo cho.

Khúc Dương cười nói:

– Kê Khang là người có tính cách rất đặc biệt. Sử thư khen Kê Khang là “Văn từ trang nghiêm, từ thuở trẻ đã thấm nhuần tư tưởng của Lão Trang”, tính cách của Kê Khang rất hợp với ta. Chung Hội lúc đó làm quan lớn, ngưỡng mộ danh tiếng của Kê Khang tìm đến thăm; Kê Khang cứ chuyên chú đánh kiếm, không cần biết đến sự có mặt của Chung Hội. Chung Hội muốn hỏi một điều nhưng không còn hứng thú nữa, bèn bỏ đi. Kê Khang hỏi Chung Hội: “Ngươi nghe cái gì mà đến, đã thấy cái gì mà đi?” Chung Hội nói: “Ta nghe cái đã nghe mà đến, thấy cái đã thấy mà đi”. Chung Hội được coi là một kẻ sĩ thông minh tài trí, nhưng đáng tiếc tính tình lại nhỏ nhen, vì chuyện này mà ấm ức trong lòng, sàm tấu Kê Khang với Tư Mã Chiêu. Tư Mã Chiêu bèn bắt Kê Khang đem giết. Lúc Kê Khang sắp bị hành hình bèn gảy lên một khúc nhạc tràn đầy khí phách, nhưng Kê Khang lại nói: “Quảng Lăng tán từ đây không còn nữa”. Người hậu thế nghe được câu nói này. Nên nhớ rằng khúc nhạc này không phải do Kê Khang sáng tác. Kê Khang là người đời Tây Tấn, khúc nhạc này sau đời Tây Tấn thì bị thất truyền, như vậy nó phải có trước đời Tây Tấn chứ?

Lệnh Hồ Xung không hiểu bèn hỏi:

– Trước đời Tây Tấn ư?

Khúc Dương nói:

– Đúng vậy. Ta không phục câu nói của Kê Khang, bèn tìm cách đi quật mộ phần của hoàng đế và đại thần hai triều Tây Hán và Đông Hán. Liên tục quật hai mươi chín ngôi mộ cổ, tới ngôi mộ cuối cùng ở Thái Ưng thì ta tìm được khúc phổ “Quảng Lăng tán”.

Lão nói xong cười ha hả, rất lấy làm đắc ý.

Và trong chương 26, thậm chí, Kim Dung viết rằng, Quảng Lăng Tán không hay bằng khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ

Khúc Dương nghe vậy thở dài, nói:

– Ngày xưa, Kê Khang lúc sắp bị hành hình còn gảy khúc nhạc “Quảng Lăng tán” bi ai rồi từ đó cung đàn này không còn tồn tại trên thế gian. Ha ha, khúc “Quảng Lăng tán” tuy tinh diệu nhưng bì sao được với khúc “Tiếu ngạo giang hồ” của hai chúng ta?

‘Quảng lăng tán' là một khúc bi thương, ai oán. Nó được xem là một trong “Trung Hoa thập đại danh khúc" để đời cho hậu thế.

"Quảng lăng tán" gắn liền với hai câu chuyện, chuyện của thích khách Nhiếp Chính thời Chiến Quốc và chuyện của Kê Khang thời Ngụy Tấn (Trong các điển cố, thì câu chuyện gắn với Kê Khang được nhắc nhiều hơn).

Cha của Nhiếp Chính vì Hàn Vương mà đúc kiếm, do trễ ngày giao kiếm đã bị thảm sát, Nhiếp Chính vì trả thù cho Cha mà đã luyện đàn mười năm, nổi tiếng khắp nơi, được Hàn Vương triệu vào đàn. Nhiếp Chính nhân cơ hội này giết chết Hàn Vương rồi hủy dung tự tử để khỏi liên lụy thân nhân.

Sau cái chết của Nhiếp Chính khúc nhạc Quảng lăng tán thất truyền cho tới tận 600 năm sau, đời Ngụy Tấn, khúc nhạc tuyệt luân này một lần nữa được cất lên. Đương thời họ Tư Mã đang tiếm quyền Tào Ngụy, Kê Khang, một nhạc gia nổi tiếng trong nhóm "Trúc Lâm thất hiền", tài giỏi nhưng tính cương quyết đứng về phía nhà Ngụy một mực tỏ thái độ không hợp tác với họ Tư Mã. Năm 262 sau Công Nguyên, Kê Khang vì tội làm loạn triều chính đã bị chặt đầu giữa chợ, trước khi chết ông đã tấu khúc "Quảng lăng tán" một lần cuối cùng rồi thốt lên rằng: "Quảng Lăng Tán từ này thất truyền!"

15.12.2023

(Đọc và tổng hợp)