Quá Khứ Hay Tương Lai

Thỉnh thoảng bạn hỏi tôi "người ta sống thiên về quá khứ, tương lai hay hiện tại?". Một vài người bạn tôi lâu lâu chia sẻ những câu chuyện về “self-help”, trong đó, người ta thường khuyên/dạy “nên tập trung vào hiện tại”, có khi người ta còn chơi chữ tiếng Anh “present is a gift”. Tôi ít đọc “self-help”, bởi tôi tự thấy tôi chẳng cứu rỗi được mình, nên với tôi, “người ta sống thiên về quá khứ, tương lai hay hiện tại” là một câu hỏi hay (ngày xưa sếp dạy, khi mày không biết câu trả lời, thì mày nói “đó là một câu hỏi hay” cho tao). Tuy nhiên, tôi sẽ kể cho bạn nghe một câu chuyện.

Ngày tôi còn đi làm ở công ty có vốn nước ngoài, mỗi năm ban giám đốc thường tổ chức một buổi huấn luyện kỹ năng lãnh đạo cho các cấp quản lý. Bài học thường được truyền tải thông qua các hoạt động dưới dạng trò chơi vận động hoặc trò chơi trí óc, chứ không phải kiểu đọc-ghi-chép như thường thấy. Một lần, trong giờ giải lao, ban tổ chức đưa ra một hoạt động giải trí đơn thuần. Mỗi người được yêu cầu chọn cho mình một mốc thời gian mà mình muốn. Sân khấu khi ấy được ngầm phân ra hai bên, một bên là quá khứ, một bên là tương lai. Đợt huấn luyện lần ấy được tổ chức cho toàn quốc, tập trung cả bộ phận bán hàng, bộ phận tiếp thị, lẫn bộ phận kế toán, hành chính, quản trị… Số người tham dự huấn luyện khá đông (tôi nhấn mạnh thế để muốn nói rằng số lượng người đủ để đại diện và có ý nghĩa thống kê – câu trong ngoặc này nói là vì bệnh nghề nghiệp). 

Kết quả đã có gần 2/3 công ty (tạm gọi cho gọn) chọn đứng vào bên tượng trưng cho quá khứ. Gần 1/3 còn lại chọn tương lai. Mỗi người đều giải thích về sự chọn lựa của mình. Tuy nhiên, lý do cả tiến đến tương lai hay quay về quá khứ hầu như là tương tự nhau. Đại khái, những lý do chọn quay về quá khứ xoay quanh việc muốn thay đổi vài điều ở quá khứ, muốn sống tốt hơn ở quá khứ, muốn làm lại cho tốt hơn vài việc, có người đùa “muốn về quá khứ để mua vé số để trúng Vietlott”. Còn lý do chọn tương lai không nhiều, chỉ là nhằm biết được tương lai để sắp xếp cho hiện tại (xem ra, ngay cả việc chọn một vé về tương lai cũng đâu đó liên quan đến quá khứ (bởi hiện tại chính là quá khứ của tương lai thôi mà).

Thế đó. Đối với phần lớn, có vẻ như quá khứ luôn là bóng râm (hay bóng đen) che (hay ám ảnh) hiện tại. Chúng ta, ở một phương diện nào đó, luôn đáu đau, nuối tiếc, hối hận và luôn muốn chỉnh sửa tốt hơn hoặc làm sống lại quá khứ (tôi quan sát trên facebook, điều này thật đúng với những người có quá khứ hào hùng, một thời oanh liệt). 

Đến đây sẽ có người phản bác, sở dĩ không ai chọn hiện tại vì các nhà tổ chức chỉ cho hai lựa chọn – quá khứ và tương lai.

Hôm ấy tôi và khoảng 4-5 đồng nghiệp đã ngoéo tay nhau trêu ghẹo ban tổ chức, bằng cách đứng yên tại chỗ với lý do “chúng tôi cảm thấy hài lòng và muốn sống với hiện tại”. Có nhiều người, sau khi thấy ban tổ chức đồng ý với lời giải thích của chúng tôi đã biện hộ chọn lựa của mình như cách những người phản bác đã nói.

Nhìn lại, nhà tổ chức đã không hề cấm hay ngăn cản việc chọn lựa, qua trái, qua phải hay đứng yên của mỗi người. Chính chúng ta, ngay từ đầu, một cách vô thức, đã thể hiện ước muốn đến tương lai hay về quá khứ bằng việc tự bước sang trái hay sang phải. Cái lý do, vì chỉ có hai lựa chọn, vì thế này vì thế kia, nó đến sau đó, sau khi chúng ta nhìn thấy người khác đã làm, nó đến có thể sau một loạt phân tích, một loạt trải nghiệm… Lựa chọn đó không còn là cái mà chúng ta khát khao muốn có được một cách tự phát, mà nó là cái chúng ta đã cân nhắc, đắn đo. 

Có nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy hiện tại của chúng ta bị ảnh hưởng khá nhiều bởi quá khứ hoặc tương lai. Các kết quả nghiên cứu cho thấy “Mặc dù tất cả chúng ta đang sống trong hiện tại và thường nghe về tầm quan trọng của câu nói “hiện tại và bây giờ”, nhưng mỗi khoảnh khắc trong cuộc sống của chúng ta đều bị ảnh hưởng bởi những suy nghĩ hoặc rõ ràng hoặc tiềm ẩn của quá khứ hay của tương lai. Các cá nhân có khuynh hướng hoặc quay về quá khứ, qua việc liên tục đánh giá lại hoặc hối tiếc về những lựa chọn trong quá khứ. Hoặc hướng đến tương lai, bằng các hành động đối phó trong hiện tại, chẳng hạn như dựa trên mối quan hệ giữa hành động hiện tại và kết quả dự đoán trong tương lai để đưa ra những hành động hoặc quyết định trong hiện tại nhằm thay đổi tương lai”.

Có thể bạn lại tiếp tục phản bác bằng ví dụ chính bản thân mình. Không sao cả. Tôi chỉ viết lại những quan sát tôi đã thấy (dưới con mắt thống kê) và thông tin tôi đã đọc (từ các kết quả nghiên cứu khoa học). Có thể những dữ liệu và dữ kiện đó không đúng với trường hợp của cá nhân ai đó. Hơn nữa, trong thời điểm hiện tại, khi cuộc sống của chúng ta bị chi phối bởi dịch bệnh toàn cầu, mọi giá trị sống bây giờ có lẽ ít nhiều đã thay đổi. Ngay chính bản thân tôi, cũng đã thay đổi rất nhiều về quan điểm về quá khứ hay tương lai. Tôi đã bắt đầu quan tâm đến hiện tại khá nhiều :)

22.01.2021