Linh Tinh Ngày Nhuận

1. "Bắt thang lên hỏi Ông Trời"

Trái đất mất khoảng 365,242189 ngày - hoặc 365 ngày, 5 giờ, 48 phút và 45 giây để quay 1 vòng quanh mặt trời. Tuy nhiên, theo lịch Gregory (lịch chúng ta đang dùng), một năm chỉ có 365 ngày. Nếu không thêm 1 ngày vào, thì mỗi năm, chúng ta mất đi gần 4 tiếng. Sau 1 thế kỷ, sẽ mất đi 24 ngày.

2. Ai là "Bố" và "Cha" đẻ?

Khái niệm "năm nhuận/nhuần" được Đại đế La Mã Julius Caesar đưa ra vào năm 46 trước công nguyên. Khi đó, quy tắc tính chỉ đơn giản là năm nào chia hết cho 4 thì được xem là năm nhuận/nhuần. Quy tắc này lấy một năm trung bình dài 365,25 ngày. Sự dôi ra của khoảng 0,0076 ngày trong mối quan hệ với năm xuân phân, có nghĩa là ngày xuân phân sẽ dịch chuyển lên sớm hơn trong lịch này cứ sau mỗi 130 năm. Thành ra có quá nhiều năm nhuần 😋....

Cho nên (mãi) sau đó 1.500 năm, tức vào năm 1582, Đức Giáo Hoàng Gregory XIII đã xây dựng lại bộ lịch (lịch Gregory). Trong bộ lịch mới, Giáo Hoàng đã thực hiện 1 điều chỉnh "nho nhỏ", năm nhuần sẽ là năm chia hết cho 4 và không chia hết cho 100. Quy tắc này tính một năm trung bình dài khoảng 365,242222... ngày. Sai số thời gian rất nhỏ (trên 0,0001 ngày) sẽ tích lũy đủ một ngày trong khoảng 8.000 năm.  Con số 365,242222 này xấp xỉ gần đúng với một năm chí tuyến trung bình, giữ ngày xuân phân rơi đúng hoặc sát với ngày 21 tháng 3. Và cả làng cùng vui vẻ 😋

3. Ngày nào là ngày nhuận?

Lịch Gregory, suy cho cùng dựa trên lịch Julius. Và lịch Julius (lịch La Mã) có nguồn gốc là lịch Mặt Trăng, cho nên số ngày và tên gọi mỗi ngày của tháng được phân bổ theo ba pha của chu kỳ Mặt Trăng: trăng mới (calends, từ đó có từ "calendar" nghĩa là lịch), trăng non - tầm 9 ngày trước trăng tròn (nones) và trăng tròn (ides). Theo học giả Sacrobosco (thế kỷ 13) thì sơ đồ nguyên thủy của các tháng trước lịch Julius là rất đều, xen kẽ các tháng dài (bắt đầu là tháng 1 - 30 ngày) và ngắn (29 ngày), khi đó 1 năm tổng cộng chỉ có 354 ngày.

Ngày dư ra (ngày nhuận) nguyên thủy được gọi là ante diem sextum calendas martii "ngày thứ sáu trước lịch của tháng 3" rơi vào ngày 24 tháng 2.

Lịch của Caesar đã thêm ngày nhuận vào sau ngày 23 tháng 2 bằng cách kéo dài ngày 24 tháng 2 lên 48 giờ, và gọi đây là "ngày thứ sáu thứ hai trước lịch của tháng 3" (bissextus - tiếng Latin bis = "thứ hai" + sextus = "thứ sáu"). Cho nên, ngày nhuận, năm nhuận tiếng Anh còn được gọi là "bissextus/bissextile day/year" và tiếng Pháp thì giữ luôn nguyên mẫu Latin "Année bissextile / Le jour bissextile".  

Sacrobosco cho rằng khi đưa ra bộ lịch, Julius Caesar đã thêm 1 ngày vào mỗi tháng, ngoại trừ tháng Hai, tổng cộng là có thêm 11 ngày nữa, tạo ra năm có 365 ngày. Khi đó, số ngày mỗi tháng tuần tự là tháng 1 - 31, tháng 2 - 29, 31, 30, 31, 30, 31, 30, 31, 30, 31, 30. Vào năm nhuận, tháng 2 sẽ là 30 ngày.

Tuy nhiên, sau đó, người kế vị ông là Caesar Augustus lên ngôi, để biểu hiện sự uy nghiêm cũng như muốn lưu danh sử sách, Augustus đã quyết định lấy 1 ngày của tháng Hai bù đắp vào tháng Tám, tháng sinh nhật của ông rồi đặt tên là August. Cho nên, cuối cùng chúng ta có 1 bộ lịch có phần lộn xộn (với 2 tháng 7, 8 liên tiếp có 31 ngày, và tháng 2 hụt 2 ngày) như hiện nay 31, 28 (hay 29), 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30, 31.

Tuy nhiên, không phải nước nào cũng ngay lập tức áp dụng bộ lịch Gregory, cho mãi đến những năm 1700, nước Anh mới áp dụng lịch Gregory này, và đến năm 1752, luật pháp Anh quyết định chọn ngày 29 tháng 2 là ngày nhuận.

4. Biểu tượng ngày nhuận

Google Doodle hôm nay đã để biểu trưng của ngày hôm nay là hình một con ếch. Sở dĩ là con ếch có lẽ là do hình ảnh con ếch phóng về phía trước giống như việc phóng qua khoảng cách 4 năm 1 lần

5. Phụ nữ được phép cầu hôn

Như trên có nói, cho đến trước thế kỷ thứ 5, năm nhuận vẫn chưa được luật pháp Anh công nhận, cho nên mọi việc diễn ra trong ngày nhuận này là vô nghĩa trước pháp luật. Có lẽ là bức xúc (hehe), Nữ hoàng Margaret của Scotland đã thông qua đạo luật cho phép phụ nữ được cầu hôn nam giới trong năm nhuận và xử phạt nếu người đàn ông phá vỡ ước định hôn nhân trong năm nhuận này.

Một truyền thuyết khác kể rằng, vào thế kỷ thứ V khi một nữ tu sỹ người Ireland tên là St Bridget đã phàn nàn với thần hộ mệnh của nước này, thánh Patrick về việc người phụ nữ phải đợi chờ quá lâu để "nửa kia" nói lời cầu hôn. Thánh Patrick sau đó đã quyết định chọn ngày 29/2 là ngày cho phép người phụ nữ có thể "cầu hôn" với nam giới để đi tới bến bờ hạnh phúc.

Theo báo The Mirror, ở Đan Mạch, nếu người đàn ông từ chối lời cầu hôn của cô gái vào ngày 29/2, anh ta phải đền cho cô ấy hàng chục đôi găng tay. Còn ở Phần Lan, thì quý ông đó phải đưa cho người cầu hôn bị hắt hủi 1 số lượng vải đủ cho cô ấy may váy.

(Lụm từ tùm lum nguồn)