GÓC XƯA KỶ NIỆM

Năm học cuối cấp. Lớp nằm cuối dãy B, sát ngay cổng sau trường, cổng dành cho học sinh ra vào mỗi sáng trưa. Muốn vào lớp, có ba đường. 1 đường chính thống vào lớp bằng cửa trước, là đi dọc hết khoảng sân bên hông các lớp, mé cửa sổ nhìn sang dãy C, rồi vòng qua hành lang chính, lại đi dọc một đoạn dài từng ấy bước chân, ngang qua 4-5 cái cửa chính, phía nhìn sang dãy A. Hôm nào đến trường sớm, thì thảnh thơi, đi dọc hành lang như đi dạo. Hôm nào đến trễ, ba chân 4 cẳng phóng như phi mã tót vào cửa cho nhanh. Thế nên, phát sinh con đường thứ 2 ngắn hơn con đường chính thống mấy chục lần bước chân. Con đường thứ 2 là con đường 1/2 chính thống, dẫn vào cửa sau lớp, phải đi giữa 2 bờ tường, 1 bờ là tường cổng trường, bờ tường kia là tường toilet. Thời khó khăn, điện thiếu, nước thiếu, nhân công thiếu nên toilet không ai quản, mỗi ngày hay thậm chí có thể là mỗi tuần mới được dọn vệ sinh một lần. Giữa hai bờ tường là thiên đường rác và mùi amoniac. Đi qua đó ngoài tay bịt mũi, còn phải nín thở - nghĩa đen lẫn nghĩa bóng - dò dẫm như đi qua bẫy, tránh rác như tránh mìn. Cho nên, nảy sinh con đường vào lớp thứ 3, cũng lại là con đường ngắn nhất, hoàn toàn không chính thống là leo nhảy cửa sổ. Vô học thì leo vào. Giờ về thì nhảy ra. Cửa sổ thấp tè. Chấn song bị bẻ xiêu vẹo, chừa 1 lỗ ai chui cũng lọt. Chỉ cần ném cặp lên bàn, bám tay vào gờ cửa, rướn người leo lên, chui qua chấn song, nhảy xuống đất, là vào lớp. Ra thì quy trình ngược lại. Cặp để trên bàn, mông đặt trên bàn, chân gác trên gờ cửa, đẩy người 1 cái lọt qua lỗ, chân tiếp đất, quay lại thò tay qua cửa sổ lấy cặp. Nhẹ tênh, hiên ngang, thản nhiên bước ra cổng. Đường thứ 3, đơn giản, dễ dàng, nhanh và tiết kiệm được không biết bao nhiêu là bước chân, lại vui lạ độc đáo, dù không chính thống nhưng trở thành con đường chính. Điều này xem ra cũng hợp với lẽ đời, đường tắt là đường ngắn nhất tới cửa chính!

Cô chủ nhiệm, một phụ nữ xưa, luôn nền nã trong bộ áo dài truyền thống, cổ cao, chít eo, một tháng, 30 ngày, áo dài đứng lớp chưa hề xoay tua trở lại, một lần đứng nơi bậc cửa phòng giáo vụ, nhìn về phía cuối trường, nơi cửa sổ lớp, thấy lũ con gái nhà mình phóng ra lộp độp, không giống thiên thần mà như thiên thạch trong ngày tận thế rơi như mưa xuống trái đất, gây ra 1 cơn sốc nhẹ kèm vài giây đứng hình.

Tuần đó và vài tuần sau nữa, giờ giáo dục công dân, nội dung vốn tập trung xây dựng những con người XHCN, yêu lý tưởng, yêu tổ quốc, yêu đồng bào, thuộc làu 5 điều Bác Hồ dạy, được đổi thành giờ công dung ngôn hạnh. Không khe khắt kiểu "gái thời tiết hạnh làm câu trau mình", nhưng tàm tạm cỡ "mai cốt cách, tuyết tinh thần", nói năng nhỏ nhẹ, đi đứng khoan thai, kiểu "em không dám đi mau, sợ chàng chê hấp tấp, số gian nan không giàu".

Giờ dạy theo giáo án, thấy hình ảnh đứa con gái không khác gì thằng nam, nó chạy mình chạy, nó nói to, mình nói lớn. Bình đẳng mà, nam nữ khác chi nhau. Bài giảng ngoài giáo án, nhận ra được giá trị của phái nữ không phải qua việc phái nam làm được gì mình làm được đó, con gái cũng có những nét độc đáo không khác chi nam. Nhận thức được cốt cách định hình con người. Cá tính không phải là phá tính...

Những bài học không phải đều thấm liền lúc đó. Có những điều mãi, vài hay nhiều năm sau này, mới hiểu, mới ngộ ra.

Cái cửa sổ, song thưa xiêu vẹo, trở về với công dụng ban đầu: đón gió, hứng nắng. Những đứa học trò đã thôi không còn nhảy cửa mà đi. Con đường "tơ lụa" thứ 3, trở thành con đường ký ức, lâu lâu lôi ra nhớ lại một góc kỷ niệm xưa!

15.10.2016