Truyền Thuyết Về Thần Tài

LTS: Hôm nay (mùng 10) thấy báo đăng khắp nơi mua cá lóc cúng Thần Tài. Việc cúng Thần Tài vào mùng 10 Tết, thì tôi đã biết từ lâu (thú thiệt là năm nào, vào mùng 10 cũng đi mua 1-2 chỉ vàng... tặng Mẹ, giờ tuy Mẹ mất vẫn còn giữ thói quen này :) ), còn vì sao ăn/cúng cá lóc thì mới nghe gần đây. Tò mò, nên đi tìm thông tin. Tuy nhiên, thông tin về việc ăn cá lóc thì không thấy (hihi), nhưng lại đọc được nhiều truyền thuyết về Thần Tài. Dịch và tổng hợp lại để lên blog coi như lưu lại để dành!

Thần tài – tiếng Hoa là Cái-shén, bao gồm hai ký tự: cái (財), nghĩa là “tiền” hoặc “của cải” và shén (神), nghĩa là “thần”. 

Trong truyền thuyết dân gian Trung Quốc, thật ra có đến hai vị thần tài, một vị là quan văn, một vị là quan võ. Vị thần tài quan văn tên là Tỉ Can, vị thần tài quan võ là Triệu Công Minh.

Chuyện về Tỉ Can có tim bảy lỗ, bị vua Trụ nghe lời Đắc Kỷ giết thì ai cũng biết nên không kể chi tiết. Theo truyền thuyết thì trước khi chết, Tỉ Can đã mang tài sản ra phân phát cho dân. Dân chúng tôn ông làm thần tài, đời đời khói hương thờ phụng.

Vị thần tài quan võ Triệu Công Minh cũng là một nhân vật trong Phong Thần Diễn Nghĩa. Theo đó, ông dùng phép thuật của mình để hỗ trợ triều đại nhà Thương. Khương Tử Nha, theo phò nhà Chu, đã làm một đã làm một hình nộm Triệu Công Minh bằng rơm, sau 20 ngày niệm chú, Khương Tử Nha cho người bắn một mũi tên làm bằng gỗ xoan đào xuyên qua tâm hình nộm. Đúng lúc đó Triệu Công Minh bị ốm và chết. Về sau, trong một lần đến thăm đền thờ Nguyên Thỉ Thiên Tôn (đệ tử của Lão Tử trong Phong Thần Diễn Nghĩa), Khương Tử Nha đã bị vị thần này quở trách vì gây ra cái chết cho một người trung hậu. Theo lệnh, Khương Tử Nha khiêng xác chết vào đền thờ, xin lỗi về hành vi sai trái của mình, tán dương đức tính của Triệu Công Minh, và nhân danh Nguyên Thỉ Thiên Tôn phong cho Triệu Công Minh là Kim Long Như Ý Chính Nhất Long Hổ Huyền Đàn Chân Quân, là Nguyên Soái thống lãnh bốn vị tiên:

Chiêu Bảo Thiên Tôn Tiêu Thăng

Nạp Trân Thiên Tôn Tấn Bảo

Chiêu Tài Sứ Giả Đặng Cửu Công

Lợi Thị Tiên Quan Diêu Thiểu Tư.

Những vị này ban phước lộc và may mắn cho những người thương gia, kinh doanh buôn bán. Danh hiệu của bốn vị đem lại những điều tốt lành cho mọi người: Chiêu bảo ( gọi vật quí), Nạp trân ( thu vật báu), Chiêu tài ( gọi tiền về), Lợi thị (buôn bán có lời). Từ đó, dân gian tôn bốn vị tiên này cộng thêm thần thủ lãnh Triệu Công Minh là năm người, và gọi là Ngũ Lộ Tài Thần.

Người Trung Quốc và các tín đồ của phong thủy tôn thờ và sùng bái Thần Tài Triệu Công Minh hơn các vị thần của cải khác. Người dân thờ vị thần này không chỉ để cầu may mắn về của cải mà còn để được bảo vệ khỏi những vấn đề liên quan đến hao tài, tốn của. Hơn nữa, ai bị oan ức đến cầu cứu ông thì được giúp đỡ. Người đời cho rằng Thần Tài tốt bụng và từ bi đến mức sẽ đáp ứng bất kỳ lời cầu nguyện nào được cầu xin. Ông được ví như một viên ngọc ước, có thể biến mọi điều ước thành hiện thực (?!)

Mặc dù bản chất là nhân từ, Thần Tài Triệu Công Minh thường được thể hiện qua hình tượng một người có bộ râu rậm và khuôn mặt sạm đen, cầm một cây roi (trong các phiên bản xưa) hoặc một thỏi vàng (nguyên bảo 元寶), cưỡi trên một con hổ đen như một biểu tượng của quyền lực. 

Truyền thuyết cũng kể rằng ở Trung Quốc cổ đại, Đức Phật đã bổ nhiệm ông là Tài Bạch Tinh Quân, người cai quản việc phân phối của cải và vận may. Các công ty hay người buôn bán thường thờ một bức tượng ông để cầu được phát đạt, giàu có, được nhiều tài lộc.

Vào mỗi dịp Tết âm lịch, Thần Tài từ trên trời xuống phù hộ cho dân chúng. Nhiều gia đình cúng Thần Tài vào sáng sớm, bằng cách dâng hương và mời Thần Tài vào nhà. Người Trung Quốc vào ngày cúng Thần Tài thường ăn hoành thánh, vì chúng được cho là giống với những thỏi vàng (nguyên bảo 元寶) xưa. 

Trong những thông tin tôi đọc được, không thấy nhắc đến việc cúng Thần Tài vào mùng 10 tháng giêng, cũng như việc cúng cá lóc. Theo báo Tuổi Trẻ, cá lóc có đặc tính nhảy vọt, việc cúng cá lóc trong ngày vía Thần Tài sẽ mang lại một năm mới phấn khởi hơn trong việc kinh doanh thêm tài lộc, sung túc và nhiều may mắn (?!). Theo tôi, có lẽ, việc cúng này khi du nhập vào Việt Nam, tín ngưỡng cũng đã thay đổi cho phù hợp với truyền thống văn hóa của người Nam Bộ, và cá nhân tôi thấy, có vẻ như ăn hoành thánh thì thuyết phục hơn là ăn cá lóc, ngoài việc hoành thánh nhìn giống thỏi vàng (như trên có nói), còn do người dân (đặc biệt là dân miền Tây), thường cho rằng cá lóc chui trong hang hốc, thêm với cái tên lóc, gợi nghĩ đến từ “lăn lóc” không mấy gì sung túc hay giàu sang!

21.02.2021 (Mùng 10/1)