Về Chuyện Đọc

1. Tôi có cô bạn hay review sách. Mỗi khi đọc xong một quyển sách nào đó, cô thường viết một bài dài, đôi khi là nhận xét về nội dung, đôi khi là cảm nhận về tính cách nhân vật, cũng có khi là những mẩu chuyện liên quan đến nội dung sách... Thi thoảng có vài bạn vào comment, đại khái "Để em/tôi mua về đọc". "Chị/bạn đang đọc quyển sách gì, giới thiệu em/tôi đọc với". 

Tôi thường tự mình chọn sách, có thể dựa theo tên tác giả (quen), có thể dựa trên nội dung khi tôi đọc lướt vài trang (bởi nên tôi rất ghét những bìa sách bọc kín mít trong bao), chứ ít khi (đôi khi cũng có vài ngoại lệ) mua sách theo review của người khác. Tôi nghĩ (đây chỉ là quan điểm và thói quen riêng thôi) việc đọc mang tính cảm thụ cá nhân, mỗi người sẽ có cảm xúc và mức độ lĩnh hội về quyển sách không giống nhau. Thêm nữa, việc đọc review trước sẽ làm mất đi tính tươi mới, trong trẻo khi đọc một điều mới, cảm nhận cá nhân, một cách vô thức, cũng bị ảnh hưởng, và vô tình làm mất đi niềm vui, niềm hứng khởi đọc sách, lâu dần, vô hình trung cá tính, suy nghĩ riêng của mình bị chi phối bởi người khác. Nếu có đọc review, tôi thường đọc sau khi đã đọc xong quyển sách. Việc này cho tôi cơ hội xem lại cách đánh giá của mình, lật lại những điểm mình bỏ sót, hoặc biết thêm một cách nhìn khác... Mỗi một quyển sách sẽ thấm thấu vào mỗi người mỗi kiểu riêng. Mỗi một thời điểm, cảm nhận về quyển sách cũng có thể khác nhau. 

2. Vài hôm trước, nhỏ em gửi cho tôi một bài viết của nhà văn Trang Hạ, nội dung xoay quanh chuyện đọc. Trong bài viết của mình, nhà văn kể, do rất bận, không có thời gian để đọc sách, nên cô thuê một sinh viên đọc sách hộ (từ dùng của nhà văn). Mỗi tháng 5 triệu để đọc 5 quyển sách. Nhiêm vụ (tôi nhấn mạnh điểm này) của bạn sinh viên này "chỉ là đọc sách hộ và nói cho [nhà văn] biết, cuốn sách đấy nói về cái gì" (trích nguyên văn). Sau 2 tháng, bạn sinh viên bỏ việc, còn cô nhà văn thì hoàn toàn không hài lòng với kết quả công việc bạn sinh viên đã thực hiện. Vì theo cô, bạn sinh viên đã không trả thỏa đáng cho các câu hỏi của cô như, quyển sách này dành cho ai?, có những quyển nào tương tự quyển này không? quyển này khác với các quyển sách cùng chủ đề ở những điểm nào?  những gì đề cập trong sách có áp dụng được ở VN không, vì sao? tác giả có bao nhiêu quyển sách rồi? vì sao tác giả chọn chủ đề này? phương pháp nghiên cứu của tác giả đúng hay sai? v.v và v.v 

Tôi có cái tật đọc sách "dắt dây", nghĩa là khi đọc 1 quyển sách nào mới, tôi thường (tìm) đọc tiếp vài quyển cùng thể loại, chủ đề; hoặc cùng tác giả; hoặc sau này có sự trợ giúp của internet, tôi tìm đọc thêm những quyển sách, tìm hiểu sâu thêm thông tin của những vấn đề tôi thấy thú vị, thấy mới mẻ được tác giả viết/nhắc trong sách. Thậm chí có thể tìm cả phim để xem (và ngược lại). Cho nên, thường mỗi khi đọc, tôi (luôn biết là) không phải sẽ chỉ dừng ở 1 quyển sách. Cho nên, thỉnh thoảng khi tôi đọc "ngôn tình" hay truyện "tình cảm sến sẩm" vài bạn cười trêu tôi "mấy quyển đấy có (giá trị) gì đâu mà đọc", tôi chỉ cười. Tôi biết thêm được nhiều điển tích khá hay hoặc những cách lý giải một quan niệm hoặc một thành ngữ bằng chiết tự khá thú vị. 

Quay trở lại câu chuyện của nhà văn Trang Hạ và bạn sinh viên. Có thể bạn sinh viên chưa có kinh nghiệm nên đã nhanh nhảu nhận 1 công việc với bản mô tả (công việc) mập mờ, không rõ ràng. Nếu nhiệm vụ - gói gọn trong 1 câu - mà nhà văn nói, được hiểu đơn giản và ngay thẳng, lời nói thế nào hiểu thế đấy, thì câu “cuốn sách nói về cái gì” đồng nghĩa với “nội dung quyển sách là gì”, khi đó công việc của bạn sinh viên là tóm tắt lại những gì được viết trong sách. Không nhất thiết bạn sinh viên phải viết 20 trang, hoặc 2000 từ, có thể chỉ cần 1 trang hoặc 500 từ mà đầy đủ nội dung là coi như hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng nếu (từ nhưng này bao giờ cũng rất nguy hiểm), ai đó hiểu theo kiểu “ý tại ngôn ngoại” (keke) thì "Nói cho biết" nó cũng “mênh mông trên bao la” lắm, cụ thể nhà văn cần biết điều gì, biết đến đâu, phạm vi ra sao. Biết về nội dung, biết về tác giả, biết về thủ thuật, biết về những thứ liên quan... Để trả lời cho mỗi cái "biết" này, cách đọc cũng khác nhau. Ví dụ chỉ với yêu cầu “nói cho biết về tác giả quyển sách” thôi, bạn sinh viên không phải chỉ làm mỗi việc viết xuống tên tác giả và lời giới thiệu về tác giả (thường được in trong bìa 2 quyển sách, hoặc trong lời nói đầu) mà còn phải tìm đọc thêm trên mạng và cung cấp cho nhà văn những thông tin về tiểu sử, bằng cấp, các quyển sách tác giả này đã viết (thường) thuộc chủ đề gì, tác giả đã được giải gì v.v…. Công việc nghiên cứu (research) và thu thập dữ liệu thứ cấp (secondary data) này, chiếu theo “ý tại ngôn ngoại” là công việc không công, không được trả tiền, vì nó đã nằm trong tiền công đọc 1 quyển sách (nhấn mạnh cụm từ này). Đấy là tôi mới chỉ lấy ví dụ 1 yêu cầu nghe qua tưởng đơn giản của nhà văn thôi mà đã như thế rồi, chứ tôi chưa nhắc đến những câu hỏi mà nhà văn “quay” em sinh viên. Chẳng hạn, với câu hỏi “quyển này khác với các quyển sách cùng chủ đề ở những điểm nào?” thì rõ ràng để biết được những điểm khác biệt, em sinh viên không chỉ ngừng lại ở việc đọc 1 quyển sách mà nhà văn giao, mà còn phải tự bỏ tiền ra mua hoặc mượn hoặc tìm đọc để biết những quyển sách khác viết gì, rồi so sánh và rút ra điểm giống nhau, khác nhau, điểm nổi trội của từng quyển sách. Và những việc thêm vào này – một lần nữa – không được trả tiền và tính công, 1 cách bia bọt thì nhà văn đã "được bia kèm lạc". Cho nên nhà văn nói “chỉ mỗi đọc 1 quyển sách” rồi thế này thế kia quả là khéo biết "đùa" em sinh viên!