Tuesday, October 11, 2016

Xuề Xòa và Thói Quen Ngụy Biện


1. Hôm trước xem xong mẫu phóng sự ngắn về bà chủ 1 quán bún ở H., thú thiệt, tôi thấy bình thường, không sục sôi khen chê, tranh luận, bình phẩm... như bạn bè xung quanh. Bởi tôi đã nghe từ những lời bạn tôi kể, đã gặp vài bà chủ như vậy, đây đó dọc mảnh đất hình chữ S.. Và bởi tôi nghĩ việc chấp nhận cách phục vụ “lạ” như vậy là lựa chọn của cá nhân. Có người chọn vì cái họ quan tâm chỉ là món ăn ngon, vị hợp khẩu. Có người chọn vì họ thích không khí quán. Ngược lại, có người không chọn vì với họ một món ngon phải bao gồm cả thái độ dịch vụ lẫn hương vị món ăn... Hoặc có người quan niệm “miếng ăn là miếng tồi tàn” nên không thể chấp nhận chuyện gục đầu ăn, mặc kệ bị chửi!


Cách đây vài hôm bạn gửi tôi một cái link nội dung đại loại là lời biện hộ cho thái độ (và cả nét mặt) dữ dằn, cộc cằn mắng chửi khách (cá nhân tôi nghĩ là thiếu văn hóa) của bà chủ quán. Tôi xem và bật cười vì nhớ đến cô nàng Sally trong phim “Khi Harry gặp Sally”. Nếu nàng Sally này mà ghé quán bún (bỗng nhiên đông khách và nổi tiếng hơn chỉ sau 1 đêm chỉ vì người ta đang cãi nhau qua lại xem những câu mắng chửi, rủa xả khách của bà chủ mang lại tai tiếng hay danh tiếng cho dân minh dân tộc Việt), thì chắc chắn cô nàng sẽ bị đá ra khỏi quán “Get away from here. Go...” chỉ trong vòng chưa đến 1 nốt nhạc.

Chứ gì nữa, nhìn cách cô nàng gọi món salad mà xem: "Bồi, tôi sẽ bắt đầu với món xà lách trộn nhưng tôi không muốn gia vị thông thường. Cho tôi dầu giấm Balsamic nhưng để riêng. Và rồi tới món cá hồi với sốt mù tạt, nhưng sốt để riêng... Tôi chỉ muốn nó theo ý tôi thôi”. Hay một lần khác: “Làm ơn cho tôi xà lách trộn, thêm dầu giấm riêng... và một bánh táo kem lạnh. Nhưng tôi muốn bánh táo hâm nóng và kem lạnh để riêng. Và tôi thích kem dâu hơn là vani, nếu có. Nếu không, thì khỏi kem lạnh, chỉ kem sữa tươi, nhưng phải là kem tươi. Nếu là kem hộp, thì khỏi. Không, chỉ bánh thôi, nhưng không cần hâm”. Căn cứ theo lời giải thích (hay ngụy biện?) của tác giả đường link thì có thể cái cách gọi món “cầu kỳ”, phải “ăn cho đúng ý mình” của nàng Sally nhà ta, chắc hẳn sẽ được xếp vào hành vi khiến chủ quán “kích động vì khách hàng hạch sách” và không đáng thương tiếc nếu có bị chửi hay bị tống cổ ra khỏi quán!

Tôi thấy người Việt chúng ta thường hay cố - tìm vài lý do để - biện hộ cho những hành vi không tốt – lâu thành thói quen, rồi tự huyễn hoặc mình kiểu, đấy là văn hóa riêng, nét độc đáo riêng, rồi xuề xòa cho qua, thậm chí bênh vực những tính xấu ấy.

2. Sáng nay tôi đọc status của một người bạn. Bạn than phiền về cách phục vụ ở khách sạn, gửi thức ăn thì bị ăn mất, gửi đồ thì thất lạc, nhân viên mặc kệ khách hàng phải chật vật khuân vác hành lý. Có một bạn khác, đang làm nhân viên của tour du lịch vào đại loại bảo lỗi cũng là do người Việt mình không gửi tiền bồi dưỡng cho nhân viên (?!), rồi nào là do bạn đặt phòng qua agoda, booking hay deal... , rồi dịch vụ ở ABC là như thế, kiểu “ABC chẳng vội được đâu”.

Tôi đi Campuchia (tôi chọn Campuchia để làm phép so sánh, vì trước giờ chúng ta vẫn luôn xếp Campuchia nằm chiếu dưới, thấp hơn chúng ta nhiều bậc), ở khách sạn cũng bình thường. Hàng ngày tôi vào ra, gặp nhân viên phục vụ giữa hành làng, họ đều ấm áp chào hỏi, đôi khi chỉ là “Hello”, “How are you?”. Thậm chí, với nhân viên cấp thấp, không biết tiếng Anh họ chào tôi bằng tiếng Khmer “Sua so đây” hay “Sốc so bay”. Buổi sáng gặp tôi ở bàn ăn, họ hỏi “Hôm qua cô ngủ có ngon không?” Có hôm tôi đi làm về tay xách nách mang lỉnh kỉnh máy móc, đồ dùng làm việc, mấy bạn nhân viên chẳng cần nhờ đã đến đề nghị mang giúp tôi lên phòng. Chẳng bù cho khách sạn ở nước ta, khách hỏi thông tin hay gửi chìa khóa cũng không thèm ngẩng mặt lên để chào. Có bạn nghe xong bảo “vì nhân viên bên đấy được trả lương để làm như thế”, “vì họ được huấn luyện để làm việc như thế” v.v... Ô, nói thế hóa ra nhân viên ở VN làm việc không công, không được trả lương à, hay nhân viên VN không được huấn luyện để làm đúng nhiệm vụ và trách nhiệm à. Đừng ai bảo với tôi vì lương ở VN thấp nên đừng đòi hỏi thêm hoặc vì nhân viên khách sạn biết chắc tôi sẽ bồi dưỡng khi họ giúp tôi mang đồ lên phòng. Thứ nhất, đó là lời ngụy biện vô căn cứ, làm sao bạn biết mức lương của nhân viên ở đấy là bao nhiêu mà so sánh thấp cao. Thứ nhì, tôi sẽ kể phục vụ liền cho bạn hai câu chuyện khác.

Cũng ở Campuchia. Tôi đi ra ngoài làm việc, xong việc tôi ngoắt đại 1 chiếc Tuktuk về khách sạn. Anh lái xe không biết tiếng Anh, tôi đưa địa chỉ, đưa bản đồ, anh lái xe đi loanh quanh hỏi đường. Tôi thấy nguy cơ đi lạc cao, nên đành bảo “thôi để tôi tìm xe khác đi vậy”. Anh lái xe đầy áy náy, bập bẹ cố nói chữ “sorry” và chắp tay xin lỗi, kiểu như không thể giúp tôi. Vài lần, những người nói cùng thứ tiếng với tôi, trong trường hợp tương tự, đã không ngần ngại tặng cho tôi vài lời mắng.

Tôi vào toilet ở sân bay và lỡ làm rơi vài giọt nước trà xuống sàn nhà, chị lao công ra dấu bảo tôi đừng lo, chị sẽ lau giúp cho. Rồi chỉ tôi chỗ lấy xà bông rửa tay, rút sẵn giúp tôi miếng khăn giấy để lau tay. Tôi sẽ không kể kinh nghiệm tôi đã gặp ở sân bay nước nhà, bởi có lẽ là thừa vì ai cũng biết thái độ của những nhân viên sân bay ở nước ta ra sao.

Vậy đấy. Chúng ta dễ dãi cho qua những hành động thiếu văn hóa, lấy lý do “nhập gia phải tùy tục” chấp nhận những dịch vụ thấp hơn giá trị mà chúng ta xứng đáng được hưởng (trong khi chúng ta có toàn quyền không dùng hay từ chối dịch vụ) là cách chúng ta đã tự hạ thấp phẩm chất của mình, trao cho người khác quyền được đối xử xấu với mình. Thế nên đừng trách, nếu chúng ta đã chọn!

11/10/2016

Thursday, October 6, 2016

"Hãy Sống Trọn Từng Giây"



Ngày trước tôi có người bạn nổi tiếng hay quên. Tôi thường hay trêu bạn rằng có gì bí mật cứ nói hết với tôi, và rằng “hãy dành ra 2 quyển sổ. 1 quyển ghi lại toàn bộ những gì cần nhớ, rồi cất vào 1 chỗ. Quyển thứ 2 ghi lại chỗ cất quyển thứ 1. Khi nào cần nhớ lại điều gì thì mở quyển thứ 2 tìm chỗ cất quyển thứ 1, rồi từ quyển thứ 1 tìm cái cần nhớ”. Hôm qua, xem phim Still Alice, bỗng nhiên tôi nhớ đến bạn, nhớ đến chuyện hay quên của bạn. Rồi nghĩ lan man về chuyện nhớ, chuyện quên.

Tôi – tình cờ – đã từng xem 1 vài phim có đề tài nói về bệnh Alzheimer, gần đây nhất là phim “A moment to remember” của Hàn Quốc – một bộ phim khá là cảm động. Tôi để ý thấy một điều, dường như ở hầu hết các bộ phim tôi đã xem, người ta đều tiếp cận theo hướng kể về nỗi đau bị lãng quên của những người thân khi người bệnh mất dần trí nhớ, ít có bộ phim nào diễn tả nỗi đau đớn, nỗi hốt hoảng, hoang mang của người bệnh khi bỗng nhiên phát hiện ra có 1 lỗ hổng nào đó trong trí nhớ của mình, dường như mình dần mất đi / quên đi vài điều gì đó có ý nghĩa và dần dần quên đi cả chính mình.

Still Alice, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn-nhà thần kinh học Lisa Genova, là 1 trong số ít phim không đi theo lối thường, mà tập trung đặc tả những thay đổi về cảm xúc, về tâm trạng đau đớn khi dần mất đi những điều quý giá, về nỗi bất lực của người bệnh khi cuộc sống và ký ức vuột dần khỏi tay mình khi mỗi ngày qua.

Still Alice bắt đầu theo đúng motif thường lệ, phim cũng kể về cuộc sống của nhân vật chính trước khi bị bệnh.

Cho đến sinh nhật lần thứ 50 của mình, Alice Howland (Julianne Moore – Oscar diễn viên chính xuất sắc nhất) có mọi thứ đáng mơ ước trong đời: Giáo sư tiến sĩ ngôn ngữ học tại trường đại học danh giá Columbia, chồng (Alec Baldwin đóng) một nhà nghiên cứu khoa học nổi tiếng, 3 người con đều đã trưởng thành và ít nhiều thành đạt (ờ, ngoại trừ đứa con gái út Lydia (Kristen Stewart thủ vai) bị xem như là “kém thành công nhất” do không chịu đi học đại học mà theo đuổi sự nghiệp đóng kịch). Thế nhưng những thứ khiến người khác phải ghen tị đó nơi Alice Howland không kéo dài lâu. Thoạt đầu, cũng chỉ là một vài chi tiết nhỏ, vài chuyện quên vặt vãnh vốn vẫn thường xảy ra trong đời, như trong lúc đang giảng bài, Alice không thể nhớ được từ “lexicon”. Rồi vài ngày sau đó, bà quên đường về nhà khi chạy bộ buổi sáng, trên tuyến đường quen thuộc – từ trường về nhà. Một cuộc kiểm tra với bác sĩ cho kết quả Alice bị mắc bệnh Alzheimer thể hiếm, và đó là do di truyền. Điều này có vẻ khó mà chấp nhận được với Alice, một giáo sư ngôn ngữ học, một người hiểu thế nào là sức mạnh của ngôn ngữ, cùng sự lưu loát trong cách diễn đạt và dùng từ. Alice đã dùng mọi “mánh lới” để “đấu trí” với trí não, cũng như tìm mọi cách để che giấu căn bệnh mất trí nhớ của mình. Nhưng không gì có thể giữ được lâu, mọi thứ nhanh chóng vượt khỏi sự kiểm soát của bà.

Đến lúc này thì bộ phim chuyển hướng, trái với cách tôi vẫn được xem trong những bộ phim khác, ở đó nhân vật chính luôn nhận được sự chăm sóc, thấu hiểu, chia sẻ của những người xung quanh. Trong phim này, dường như Alice đã rất cô đơn. Tôi cứ tự hỏi, điều đó phải chăng là do bà quá thông minh, quá giỏi giang, quá mạnh mẽ đến đỗi chẳng ai tin bà đang bất lực cố chống chỏi lại với căn bệnh.

Tôi ít nhiều không thích những đứa con của Alice, những con người tuy thành đạt, nhưng ích kỷ. Và đặc biệt, thấy rất ghét ông chồng bà, một người thờ ơ hững hờ khi nghe vợ nói về nỗi sợ hãi của mình.

“Có vài điều không ổn xảy ra với em”
“Em đang nói gì vậy?”
“Em vừa gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh”
“Em vừa gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh à? Vì sao?”
“Họ nói có thể là những dấu hiệu sớm của bệnh Alzheimer”
“Ali. Điều đó chẳng có nghĩa gì cả”
“Nhưng em đã làm tất cả những cái tests. Và em thật sự lo sợ”
“Ali. Điều đó hoàn toàn ngu xuẩn”
“Em đã lạc đường khi đang chạy bộ trong khuôn viên trường. Em không thể nhớ những cuộc hẹn, những từ ngữ”
“Em yêu à, chúng ta ai cũng có khi bỗng nhiên quên vài thứ. Đó là dấu hiệu của tuổi già”
“Không phải kiểu như thế. Cứ như là có điều gì đó rơi mất”
“Nhưng vẫn chưa có kết quả chẩn đoán cuối cùng phải không?
“Vẫn chưa”
“Okay, thế thì, anh nghĩ điều đó thật sự lố bịch. Nó hoàn toàn “bullshit” (cố tình giữ nguyên từ bullshit :) )

Phải ghi nhận Alec Baldwin đã diễn khá tốt hình ảnh ông chồng, người một cách tàn nhẫn từ chối không tin vào việc vợ mình là nạn nhân của căn bệnh thần kinh quái ác, từng chút một mất đi sự kiên nhẫn và không đủ can đảm đối mặt với những khó khăn vất vả đi kèm trong việc chăm sóc người vợ bị bệnh. Balwind đã hoàn toàn thể hiện được hình ảnh 1 ông chồng tuyệt vọng và thất vọng, một mặt cố gắng luôn có mặt bên cạnh vợ mình – người mà ngay cả sự hiện diện của bản thân cũng không còn nhận thức được. Mặt khác lại rất lạnh lùng từ chối chấp nhận những mất mát của vợ do căn bệnh gây ra.

Julianne More trong vai Alice, diễn như không diễn, mọi thay đổi cảm xúc trong phim được bà thể hiện một cách tinh tế qua ánh mắt, hành động hay qua ngữ điệu giọng nói.

Cái khoảnh khắc khi nhân vật Alice hớt hải, mở tung các cửa phòng trong căn hộ quen thuộc, đi tìm nhà vệ sinh để rồi hốt hoảng nhận ra quần mình đã ướt tự bao giờ. Hay cách bà đau đớn nói với chồng: “Em biết, em cảm thấy như thế nào. Và em cũng biết, chuyện đó cảm giác như thế nào. Như thể bộ não của em đang chết đi. Mọi thứ em đã nỗ lực cả đời đang mất đi. Tất cả - đều biến mất...” và với con gái: “Mẹ đã luôn khẳng định mình bằng sự hiểu biết, thông tuệ ngôn ngữ, nói năng lưu loát, sắc sảo nhưng giờ, thỉnh thoảng, những từ ngữ cứ treo lơ lững trước mặt mẹ, mẹ nhìn thấy chúng nhưng mẹ không thể nào nắm bắt được chúng. Mẹ không còn biết mẹ là ai và mẹ cũng không biết tiếp đến mẹ sẽ mất thêm điều gì”... Julianne Moore đã thành công trong việc lấy nước mắt của người xem.

Có nhiều chi tiết trong phim khiến tôi ngưỡng mộ nhân vật Alice. Như cách bà dũng cảm đối mặt và chuẩn bị những bước kế tiếp cho mình. Alice đã lưu lại một lời nhắn cho chính mình trong chiếc laptop, ghi hướng dẫn tự sát. “Chào Alice, tôi là bạn, và tôi có vài điều quan trọng muốn nói với bạn. Bạn đã tới đúng thời điểm. Thời điểm mà bạn không thể trả lời những câu hỏi ở đây. Và đây là bước kế tiếp hợp lý...”. Hay như cách bà làm chủ bài phát biểu. Tôi nói “làm chủ bài phát biểu” bởi cho dù mất trí nhớ, bà vẫn viết những câu văn không những gãy gọn mà còn lay động lòng người, và qua cách bà tô màu đánh dấu những dòng mình vừa nói, nó khiến tôi có cảm giác cho dù mất trí nhớ bà vẫn luôn là một người thông thái!



5/10/2016
 
;