Friday, December 15, 2023

Quảng Lăng Tán

Trong phim Ninh An Như Mộng, ở tập 17 trước khi 2 cha con Dũng Nghị hầu Yên Mục và Yên Lâm bị Tiêu Viễn giải đi, Yên Mục đã yêu cầu Tạ Nguy đàn bài “Quảng Lăng Tán” này. Và ở tập 20, khi 2 cha con nhà họ Yên bị giải đi đày, Tạ Nguy đã ngồi ở cổng thành đàn khúc Quảng Lăng Tán đưa tiễn.

Trước Ninh An Như Mộng, Quảng Lăng Tán cũng đã xuất hiện vài lần trong tác phẩm văn học.

Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, lần cuối cùng Kiều đàn cho Kim Trọng nghe sau mười lăm năm tái hợp, Nguyễn Du viết

Kê Khang này khúc Quảng Lăng
Một rằng lưu thủy, hai rằng hành vân

Thú vị hơn nữa, Quảng Lăng Tán không ngờ lại là cảm hứng của khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ trong truyện Tiếu Ngạo Giang Hồ.

Trong chương 27, Kim Dung tả:

Lưu Chính Phong nói:

– Lệnh Hồ hiền điệt, khúc nhạc kỳ lạ này không những là tất cả tâm huyết của hai chúng ta tạo nên mà lại có liên quan đến một vị tiền nhân. Trong “Tiếu ngạo giang hồ” có đoạn viết cho đàn là do Khúc đại ca dựa vào khúc “Quảng Lăng tán” của Kê Khang đời Tấn mà cải biên thành.

Đối với chuyện này, Khúc Dương rất đắc ý. Lão mỉm cười nói:

– Ngàn xưa đã tương truyền, sau khi Kê Khang chết, khúc “Quảng Lăng tán” không còn nữa. Tiểu huynh đệ có đoán ra ta kiếm được nó từ đâu không?

Lệnh Hồ Xung nghĩ thầm: Đạo lý của âm luật ta chẳng hiểu một chút nào cả, huống hồ hai người này hành sự không giống ai, ta làm sao mà đoán được. Hắn bèn nói:

– Xin tiền bối chỉ giáo cho.

Khúc Dương cười nói:

– Kê Khang là người có tính cách rất đặc biệt. Sử thư khen Kê Khang là “Văn từ trang nghiêm, từ thuở trẻ đã thấm nhuần tư tưởng của Lão Trang”, tính cách của Kê Khang rất hợp với ta. Chung Hội lúc đó làm quan lớn, ngưỡng mộ danh tiếng của Kê Khang tìm đến thăm; Kê Khang cứ chuyên chú đánh kiếm, không cần biết đến sự có mặt của Chung Hội. Chung Hội muốn hỏi một điều nhưng không còn hứng thú nữa, bèn bỏ đi. Kê Khang hỏi Chung Hội: “Ngươi nghe cái gì mà đến, đã thấy cái gì mà đi?” Chung Hội nói: “Ta nghe cái đã nghe mà đến, thấy cái đã thấy mà đi”. Chung Hội được coi là một kẻ sĩ thông minh tài trí, nhưng đáng tiếc tính tình lại nhỏ nhen, vì chuyện này mà ấm ức trong lòng, sàm tấu Kê Khang với Tư Mã Chiêu. Tư Mã Chiêu bèn bắt Kê Khang đem giết. Lúc Kê Khang sắp bị hành hình bèn gảy lên một khúc nhạc tràn đầy khí phách, nhưng Kê Khang lại nói: “Quảng Lăng tán từ đây không còn nữa”. Người hậu thế nghe được câu nói này. Nên nhớ rằng khúc nhạc này không phải do Kê Khang sáng tác. Kê Khang là người đời Tây Tấn, khúc nhạc này sau đời Tây Tấn thì bị thất truyền, như vậy nó phải có trước đời Tây Tấn chứ?

Lệnh Hồ Xung không hiểu bèn hỏi:

– Trước đời Tây Tấn ư?

Khúc Dương nói:

– Đúng vậy. Ta không phục câu nói của Kê Khang, bèn tìm cách đi quật mộ phần của hoàng đế và đại thần hai triều Tây Hán và Đông Hán. Liên tục quật hai mươi chín ngôi mộ cổ, tới ngôi mộ cuối cùng ở Thái Ưng thì ta tìm được khúc phổ “Quảng Lăng tán”.

Lão nói xong cười ha hả, rất lấy làm đắc ý.

Và trong chương 26, thậm chí, Kim Dung viết rằng, Quảng Lăng Tán không hay bằng khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ

Khúc Dương nghe vậy thở dài, nói:

– Ngày xưa, Kê Khang lúc sắp bị hành hình còn gảy khúc nhạc “Quảng Lăng tán” bi ai rồi từ đó cung đàn này không còn tồn tại trên thế gian. Ha ha, khúc “Quảng Lăng tán” tuy tinh diệu nhưng bì sao được với khúc “Tiếu ngạo giang hồ” của hai chúng ta?

‘Quảng lăng tán' là một khúc bi thương, ai oán. Nó được xem là một trong “Trung Hoa thập đại danh khúc" để đời cho hậu thế.

"Quảng lăng tán" gắn liền với hai câu chuyện, chuyện của thích khách Nhiếp Chính thời Chiến Quốc và chuyện của Kê Khang thời Ngụy Tấn (Trong các điển cố, thì câu chuyện gắn với Kê Khang được nhắc nhiều hơn).

Cha của Nhiếp Chính vì Hàn Vương mà đúc kiếm, do trễ ngày giao kiếm đã bị thảm sát, Nhiếp Chính vì trả thù cho Cha mà đã luyện đàn mười năm, nổi tiếng khắp nơi, được Hàn Vương triệu vào đàn. Nhiếp Chính nhân cơ hội này giết chết Hàn Vương rồi hủy dung tự tử để khỏi liên lụy thân nhân.

Sau cái chết của Nhiếp Chính khúc nhạc Quảng lăng tán thất truyền cho tới tận 600 năm sau, đời Ngụy Tấn, khúc nhạc tuyệt luân này một lần nữa được cất lên. Đương thời họ Tư Mã đang tiếm quyền Tào Ngụy, Kê Khang, một nhạc gia nổi tiếng trong nhóm "Trúc Lâm thất hiền", tài giỏi nhưng tính cương quyết đứng về phía nhà Ngụy một mực tỏ thái độ không hợp tác với họ Tư Mã. Năm 262 sau Công Nguyên, Kê Khang vì tội làm loạn triều chính đã bị chặt đầu giữa chợ, trước khi chết ông đã tấu khúc "Quảng lăng tán" một lần cuối cùng rồi thốt lên rằng: "Quảng Lăng Tán từ này thất truyền!"

15.12.2023

(Đọc và tổng hợp)

Friday, August 25, 2023

Lan Man Nghĩ Về Những Quán Ăn

Cách đây không lâu tôi xem 1 bộ phim nhiều kỳ của Nhật (không nhớ chính xác tên phim, mang máng đại khái gì đó “Những Quán Ăn Trong Sách Đỏ”), phim kể câu chuyện 1 anh công chức, vào mỗi cuối tuần, anh rong ruổi khắp nơi trên đất Nhật, tìm đến những quán ăn địa phương sắp bị xóa sổ để thưởng thức những món ăn truyền thống lâu đời ở đây. Hầu hết những quán anh ghé, thuộc dạng quán ăn gia đình, chủ là người lớn tuổi, do không còn ai kế thừa hoặc tiếp quản quán, nên họ buộc phải đóng cửa quán. Điểm xuyên suốt trong toàn bộ bộ phim, là ở mỗi quán ăn, dù nơi đó chỉ bán một món duy nhất hay bán nhiều món, chủ quán kiêm đầu bếp luôn đặt hết mọi tình cảm, tỉ mỉ chuẩn bị nguyên liệu và trân trọng từng phần ăn mình nấu. Từ 1 tô mì Udon hay 1 dĩa cơm thịt xào... chủ quán luôn muốn mang đến hương vị ngon nhất cho từng thực khách ghé quán.

Cũng giống như những bộ phim Nhật về ẩm thực hay du lịch, phim (tạm gọi) Những Quán Ăn Trong Sách Đỏ nhịp phim cũng chậm, dễ gây chán. Tôi không xem hết tất cả các tập phim, nhưng vẫn ấn tượng, vì thỉnh thoảng khi đi công tác, hoặc đi chơi xa, tình cờ tôi cũng ghé qua những quán ăn giống giống như những quán ăn trong phim. Quán nhỏ, gia truyền, không quảng cáo, thực khách biết đến quán do truyền miệng, luôn có những món ăn đặc trưng, đặc biệt chủ quán chăm chút món ăn như thể chuẩn bị bữa cơm cho người nhà...

Có lần theo chân mấy anh sales ở Buôn Mê Thuột, tấp vô một quán nhỏ ăn tối. Bước chân vô quán, mà ngờ ngợ vì không thấy bàn ghế đâu. Chủ quán kêu chúng tôi ngồi nơi chiếc bàn gỗ nâu, dài, chân cao, kiểu mấy bàn trà nước để giữa phòng khách hay thấy ở mấy gia đình miền Tây Nam Bộ, đặt dọc theo cửa sổ. Ghế ngồi thì đủ kiểu, nhựa có, gỗ có, loại có lưng dựa, loại không. Khách lạ đi ngang nếu không biết lại cứ nghĩ như thể gia đình ai đó đang ngồi quây quần ăn tối cùng nhau. Chẳng biết có phải cả ngày đi nhiều nên mệt hay không mà ăn món gà rừng nấu măng, cá suối nướng cùng rau rừng, dân dã mà lại thấy ngon hơn cả nhà hàng. Lần đầu tiên ăn món rau rừng đắng đến nghẹn lời.

Hoặc một lần nọ, được mấy anh trong đoàn Ramsar dẫn đi vòng vèo qua mấy con đường đất. Đường hẹp đến đỗi đi mà sợ rớt xuống ruộng. Quán là căn nhà trong khu chợ quê, để loe hoe dăm chiếc bàn. Gia đình chủ quán đang ngồi xem tivi. Thấy khách quen thì đứng lên đon đả “Ngồi ngoài trước đây hay ra sau. Ra sau đi có gió sông mát, chị mở thêm quạt máy cho”. Anh chủ quán, quần đùi áo thun ba lỗ, lê đôi dép lệt quệt bưng lên mấy cái chén sành, vài đôi đũa tre, hỏi “Hôm nay đãi khách hả? Vẫn dọn lên mấy món cũ hen? Có uống rượu không?”. Dì làm bếp thấy tôi đi ngang qua kêu “ra sao hè rửa mặt cho mát đi cưng”. Chủ quán tiếp khách hệt như đón người thân đi xa mới về. Bữa đấy được ăn món lá sen non cuộn cá lóc nướng. Sen ở vùng Đồng Tháp Mười hằng hà sa số. Chèo xuồng đi một vòng là ngắt được một rổ lá sen non. Cá lóc bọc trong đất bùn vùi trong rơm. Gắp 1 miếng cá, cuộn trong lá sen non. Thịt cá tươi, ngọt, không ướp nhiều gia vị, ăn nóng nên không thấy mùi tanh. Lá non chát nhẹ, dịu dịu mùi sen. Cái đứa kén ăn và hay ngại như tôi bỗng ăn như người bị bỏ đói cả tuần.

Những cái quán không có bảng hiệu, không quảng cáo... như thế, tôi có cơ hội ghé ăn một vài trên dọc các nẻo đường. Có khi được bạn bè, đồng nghiệp dẫn đi. Có khi được mấy anh taxi “thổ địa” giới thiệu. Cũng có khi tình cờ bắt gặp trên đường, ghé qua, rồi “vô tình lụm được bí kíp”– như cách tôi vẫn hay nói đùa với bạn mình, khi chúng nó hỏi “sao biết được quán nay, hay vậy”.

... Chiều qua đi bộ dọc đường, nhìn thấy bảng Michelin treo bên tường một quán ăn sang trọng, lại nhớ đến những quán ăn trong hẻm hốc, đơn sơ giản dị mà ngon. Rồi nghĩ đến những tên quán (quen) trong danh sách Michelin Guide. Nhớ đến quán bún chả Hương Liên, 1 hôm bỗng đổi thành Bún Chả Obama, giờ thì lấy lại tên cũ rồi, có lẽ là để cho đúng tiêu chuẩn Michelin Guide chăng?


 
;